Milidaṭīkā

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Nirantaraṃ lokahitassa kārakaṃ

Nirantaraṃ lokahitassa desakaṃ,

Nirantaraṃ lokahitassa cintakaṃ

Namāmi vīraṃ naradammasārathiṃ;

Pañhadhammaviduṃ nāthaṃ guyhadhammappakāsakaṃ,

Namassivāna sambuddhaṃ dhammaṃ sādhuguṇampi ca;

Nāgasenamahātheraṃ piṭakattayakovidaṃ,

Vadivā tampi sirasā pañhadhammappakāsakaṃ;

Milidapañhavivaraṇaṃ madhurathappakāsiniṃ,

Racayissaṃ samāsena taṃ suṇātha samāhitā;



向彼世尊、阿罗汉、正等正觉者礼敬
对世间无间断利益的实践者，
对世间无间断利益的教导者，
对世间无间断利益的思考者，
我礼敬调伏人天的勇者导师；
对于精通问法、庇护众生、开显秘密法义者，
礼敬正觉者及具善德之法；
对于精通三藏的那先大长老，
我亦虔诚顶礼此开显问法者；
我将简要编著
《弥林达问题解释》这一甜美义理的阐明，
请你们专注谛听；

1. Tatha pakiṇṇakathavivaraṇaṃ jātakuddharaṇanti dve yevamātikā.

Tatha-

Sambadho ca padañceva padatho padaviggaho

Codanā parihāro’ti chabbidhā athavaṇṇanā’ti;

Vuttattā sambadho tāva veditabbo. So ca yathāvuttājjhāhāravasena duvidho.

Pakiṇṇakathavivaraṇaṃ

Tesu –’milido nāma so rājā …pe… sāgaranti etha ajjhāhārasambadho veditabbo yo’pi milido rājā bhagavato parinibbānato pañcavassasate atikkante rājakule uppanno so rājā milido nāma.

Sāgalāyaṃ puruttame sāgalanāmake uttamanagare rajjaṃ kārento nāgasenatheraṃ upagañchi kiṃ viyā?Ti.

Gaṅgāva yatha sāgaranti āha. Yathā gaṅgā vā yamunādīsu aññatarā vā sāgaraṃ upagañchi tathā upagañchi’ti atho. Va-saddo vetha samuccayatho. Gaṅgā vā’ti vattabbe ākārassa rassattaṃ kavā gaṅgāva iti vuttaṃ. Uppalaṃva yathodake’ti etha vuttasamuccayatho vāsaddo viya.

Āsajja rājā …pe… vidāḷane’ti etha yathāvuttasambadho veditabbo. So ca suviñeñayyo’va. Padanti upasagga nipātanāmaākhyātapadavasena catubbidhaṃ. Tesu nāmapadaṃ sāmaññaguṇa-kittima-opapātika-nāma vasena catubbidhaṃ. Tatha paṭhamakappikamahājanena sammantivā ṭhapitattā mahāsammato’ti rañño nāmaṃ sāmañañanāmaṃ nāma. Dhammakathiko paṃsukuliko vinayadharo tepiṭako saddho pasanno’ti evarūpaṃ guṇato āgataṃ nāmaṃ guṇanāmaṃ nāma. Yampana jātassa kumārassa nāmagahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ kavā samīpe ṭhitā ñātakā kappevā’ayaṃ amuko nāmā’ti nāmaṃ karonti idaṃ kittima nāmaṃ nāma. Yā pana purimapaññatti pacchimapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre seyyathidaṃ purimakappe’pi cado cadoyeva nāma etarahi’pi cado cadoyeva nāma, atīte sūriyo samuddo pathavī pabbatoyeva nāma. Etarahi’pi pabbato pabbatoyeva nāmāti idaṃ opapātikanāmaṃ nāma, idaṃ nāmacatukkaṃ abhidhammapariyāyena vuttaṃ. Saddasathe pana nāmanāma-sabbanāma-samāsanāma-taddhitanāma-kitanāmavasena pañcavidhaṃ vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ idha yathārahaṃ veditabbaṃ. Padatho pana āsajjā’ti pavā. Ṭhānāṭhānagate’ti kāraṇākāraṇagate.

Puthū’ti nānappakāre.

Suttajālasamathitā’ti suttantapiṭakasaṅkhātasuttasamūhena samathitā pathitā, suttaṃ āharivā suttathavisodhanavasena suttajālasodhakā

Nayehi cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

Paṇidhāyā cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

Paṇidhāyāti attano ñāṇaṃ ṭhapento.

Bhāsayivāna mānasanti attano cittaṃ atisayena punappunaṃ pavattāpanavasena hāsevā

Kaṅkhāṭhānavidāḷane’ti kaṅkhāya vicikicchāya vassā kāraṇabhūtānaṃ avijjādikilesānaṃ dhammānaṃ vidāḷanakāraṇe.

Ayaṃ padatho nāma.

Viggaho pana evaṃ veditabbo?

Yonakasaṅkhātānaṃ milānaṃ ido

Milido.

Sotaṃ patitānaṃ janānaṃ saṃsīdanaṃ rāti ādadātī’ti

Sāgaro, taṃ sāgaraṃ.

Abhidhammavinayesu anupavisanathena ogāḷhā

Abhidhammavinayogāḷhā.

Suttajālassa samathitā

Suttajālasamathitā.

Kaṅkhā ca kaṅkhāṭhānañca kaṅkhāṭhānāni kaṅkhāṭhānānaṃ vidāḷanaṃ

Kaṅkhāṭhānavidāḷanaṃ.

Ayaṃ viggaho.

Imā pañca gāthā kena katā?Ti codanā bhadantabuddhaghosācariyena katā’ti parihāro. Na kevalaṃ pañaca gāthā’va, therarājavacane’pi aññaṃ pubbāparavacanampi tena vuttaṃ.


1. 同样，零散语句的解释和本生经引证这两者是标题。
"同样" -
联系词与词句、词义、词的分析、
质疑和解答，这六种便是注释；
根据所说，首先应当了知联系词。根据上述补充说明，它分为两种。
零散语句的解释：
在这些中 - "有一位名叫弥林达的国王...乃至...大海"，这里应当了解补充说明的联系词。这位弥林达王生于王族，在佛陀般涅槃后五百年。他是名叫弥林达的国王。
在最胜城娑竭罗（今巴基斯坦信德省塞赫万城）统治时，他前往拜访那先长老，如何呢？
他说"就像恒河趋向大海"。意思是：就像恒河或耶摩那河等任何一条河流趋向大海那样前往。这里的"或"字表示集合义。"恒河或"本应说成"恒河瓦"，但因韵律需要，元音缩短而说成"恒河婆"。就像在"如水中莲花"中的"或"字表示集合义一样。
"国王来到...乃至...破除"中，应当按照前述理解联系词。这是很容易理解的。
"词"根据前缀、不变词、名词、动词分为四种。其中名词又根据通称、德号、假名、自然名四种分类。其中，由最初人类共同约定而设定的王名"大众认可者"称为通称名。"说法者、粪扫衣者、持律者、三藏师、具信者、净信者"等这样由功德而来的名称称为德号名。当王子出生时在命名日向应供养者行供养后，站在旁边的亲属们说"这是某某名"而取的名字，这叫做假名。前一个名称落入后一个名称，前一个称呼落入后一个称呼，例如：前劫中月亮就叫月亮，现在也叫月亮；过去的太阳、海洋、大地、山就叫这些名字，现在的山也叫山 - 这叫做自然名。这四种名称是依阿毗达磨的方式而说的。但在语法学中说有五种名称：名词、代词、复合词、后缀词、分词。这一切在此都应当按照适当方式来理解。
"词义"就是："来到"即是到达。"在正确与错误中"即在有因和无因中。
"种种"即各种各样。
"经网所修习"即由经藏所称的经典总集所修习、所诵读，引用经典并依经义清净的方式而成为经网清净者。
"以及诸道理"即以阿毗达磨、律等道理或推理。
"专注"即安立自己的智慧。
"使心欢喜"即使自己的心反复生起殊胜的欢喜。
"破除疑惑处"即破除疑惑、犹豫及其因缘的无明等烦恼法。
这就是词义。
词的分析应当这样理解：
属于希腊人的弥兰，他是其王，故为弥林达。
接受流入的众生不令沉没，故为大海，趋向彼大海。
以深入义理之意趣深入阿毗达磨与律，故为"深入阿毗达磨与律者"。
经网的修习者，故为"经网所修习"。
疑惑和疑惑处即为诸疑惑处，疑惑处的破除即为破除疑惑处。
这就是词的分析。
这五个偈颂是谁造的？这是质疑。是尊者觉音阿阇黎所造的，这是解答。不仅是这五个偈颂，在长老与国王的对话中其他前后文也是他所说的。


Tesu sambadhanaye–

‘Ekakhyāto padaccayo siyā vākyaṃ sakārako’ti ca

‘Yena yassa hi sambadho dūraṭṭhampi ca tassa taṃ,

Athato asamānānaṃ āsannattaṃ akāraṇaṃnti ca;

‘Nānattā sati yā nānā-kriyā hoti yathārahaṃ,

Ekakriyāya channantu nathi kārakatā sadā’;

‘Vohāravisayo saddo’nekathaparamathato,

Buddhivikappato catho tassatho’ti pavuccati;

Tīṇī’pi lakkhaṇāni sallakkhevā yathā atho ca sabhāvo ca labbhati, tathā saddappayogo kātabbo. Saddappayogena hi atthasabhāvā anuvattitabbā, na atthasabhāvehi saddappayogo api ca ācariyā nānāraṭṭhesu ṭhitā attano attano raṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa athaṃ vadanti. Idha amhākaṃ biṅgaraṭṭhe siliṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa atho vattabbo. Yathā vacanaṃ siliṭṭhaṃ hoti kulaputtānañca hadayaṃ pavisati tathā vattabbo kathaṃ? Yadi paṭhamā kattā hoti, dutiyā kammaṃ savisesanaṃ paṭhamantakattaṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbaṃ. Kriyāpadaṃ vavā savisesanaṃ dutiyantakammaṃ vattabbaṃ. Yadi savisesanaṃ paṭhamantapadaṃ kammaṃ hoti taṃ tassa visesanañca vavā tatiyantakattā vattabbo. Taṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbanti.

Padatho pana –

‘Athappakāraṇā liṅgā ojaññā (?) Desakālato;

Saddathā vibhajīyanti; Na saddāyeva kevalā’ti ca;

‘Parabhāvapathāpekkhaṃ sa-amādi tu kārakaṃ,

Paccayassa sadhātussa athabhutantu sādhananti ca;

‘Dhātu saddo kriyāvācī paccayo sādhanavācako,

Athassa vācakaṃ liṅgaṃ vibhatti athajotakā;’

Ti ca lakkhaṇāni sallakkhevā ekekapadassa athaviggaho vattabbo.

Pada viggaho pana-

‘Dhāvatho hi siyā hetu - paccayatho siyā phalaṃ,

Dvinnaṃ jānanathañca iti saddo payujjate;

Sabbavākye kriyāsaddo itisaddo ca hoti hi;

Kriyābyuppatti nimittaṃ itisaddena dīpitanti,

Ādīni lakkhaṇāni sallakkhevā vattabbo;

Ayaṃ amhehi vutto saddappayogaathappayogo yojanānaṃ nayo sabbatha upakāro kulaputtehi uggahetabbo sallakkhetabboyeva.

Ito paraṃ yaṃ athato ca rūpato ca apākaṭaṃ, taṃyeva vaṇṇayissāma.

Suvibhatta-vīthi-caccara-catukka-siṅghāṭakanni suvibhattā rathikāsaṅkhātā vīthi caccarasaṅkhātā catukkā maggasadhisaṅkhātā siṅghāṭakā ethāti suvivibhattavīthicaccaracatukkasiṅghāṭaṃ. Vuttañhetaṃ abhidhānappadīpikāyaṃ;

‘‘Racchā ca visikhā vuttā raṭikā vīthi cāpyatha

Vyuho racchā anibbiddhā nibbiddhā tu pathaddhi ca,

Catukkaṃ caccare magga-sadhi-siṅghāṭakambhave’’ti;

Kāsika-koṭumbarakādi - nānāvidhavathāpaṇasampannanti etha mahagghavathaṃ kāsikaṃ kāsikaraṭṭhe vā uppannaṃ kāsikaṃ. Koṭumbaradese jātaṃ vathaṃ koṭumbaraṃ. Ādisaddena khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti. Dhavalavathāni ca khomassa anulomabhutaṃ dukulaṃ koseyyassa anulomabhutāni pattunnapaṭṭa-somāra-cīnaja vathāni ca saṅgaṇhāti. Vuttañhetaṃ khuddakasikkhāgathe?

Dukūlañceva pattunna - pattaṃ somāracīnajaṃ iddhijaṃ devadinnañca tassa tassānulomakanti.

Tassa ṭīkāyañca’vākamayattā dukulā sāṇassa anulomakehi katasuttamayattā pattuṇṇapaṭṭa-somāracīnavathāni koseyyassa anulomāni iddhijadevadinnavathāni channaṃ vathānaṃ anulomāni tesaṃ aññataramayattā’ti vuttaṃ.


在这些联系词的方法中 -
"一个动词和词尾，加上施动者即成句子"
以及"凡是与某物有联系，即使远处的也与其相属，
而无关之物的接近，则不成为原因"
"当有差异性时，各种不同的动作按其适当性而生，
而被单一动作覆盖时，则永远不存在作者性"
"语言是约定俗成的领域，从究竟义来说有多种含义，
又从概念分别来说，其义如是称说"
应当观察这三种特相，如何获得意义和自性，就应当如何运用语词。因为应当以语词的运用来随顺意义的自性，而不是以意义的自性来随顺语词的运用。而且，住在不同地区的老师们依照各自地区的语言习惯来说明语词运用的意义。在这里，我们应当依照宾伽罗国优雅语言的习惯来说明语词运用的意义。应当如何说才能使语言优雅并能进入善男子的心？如果第一格是作者，第二格是带修饰语的受事，应当说带修饰语的第一格作者或动词。或者应当说动词或带修饰语的第二格受事。如果带修饰语的第一格词是受事，应当说它的修饰语或第三格作者。或者应当说动词。
词义则是 -
"依义的种类、性别、明晰性、地点、时间，
来区分词义，而不仅仅依据语词"
"施动者是期望其他事物产生的，带有'sa'等字首，
而工具则是与语根相关的、已成为义的能成就者"
"语根表示动作，词尾表示工具，
词性表示义，变化表示意义"
应当观察这些特相来说明每个词的义和分析。
词的分析则是 -
"语根义可能是因，词尾义可能是果，
了知二者义，因此词被运用；
在一切句子中都有动词和'iti'（引号）；
以'iti'字来显示动作生起的原因"
应当观察这些等特相来说明。
这是我们所说的语词运用、意义运用和组合的方法，善男子们应当在一切处掌握和观察其有用性。
从此以后，我们只解释在意义和形式上不明显的部分。
"划分良好的街道、广场、四衢、三岔路"是指划分良好的街道、称为广场的场所、称为四衢的道路、称为三岔路的路口。这在《名义灯》中说：
"街道也称为'racchā'和'visikhā'，
又称为'raṭikā'和'vīthi'，
未贯通的街道称为'vyūha'，
贯通的称为'pathaddhi'，
四衢处为广场，道路会合处为三岔路"
"迦尸、拘吨跋等各种布料店"中，迦尸指高价布料，或在迦尸国生产的布料。拘吨跋指在拘吨跋地区生产的布料。"等"字包括亚麻布、棉布、丝绸、毛毯、麻布、大麻布。白色布料包括与亚麻相似的细麻布，与丝绸相似的帕顿那布、阿摩罗布、支那布。这在《小学》偈颂中说：
"细麻布和帕顿那布、
阿摩罗布、支那布，
神变所成和天赐，
这些都是相似品。"
在其注释中说："因为是树皮所制，细麻布与麻布相似；因为是用特制的线所制，帕顿那布、阿摩罗布、支那布与丝绸相似；神变所成和天赐的布料与六种布料相似，因为是由其中任一种所制。"


Tatha milidapañho lakkhaṇapañho vimaticchedanapañho’ti duvidho’ti etha dhammānaṃ lakkhaṇapucchanavasena pavatto pañho lakkhaṇapañehā.Dhammānaṃ lakkhaṇapañho’ti kathaci likhitaṃ. Ṭhānuppantikapaṭihāno’ti tasmiṃ tasmiṃ gambhīrathavicāraṇakāle kattabbakiccasaṅkhāte ṭhāne uppatti uppajjanaṃ ṭhānuppatti sā assa athiti ṭhānuppattikaṃ. Ārammaṇe paṭibhātīti paṭibhānaṃ, ñāṇaṃ. Ṭhānuppattikaṃ paṭibhānaṃ yassa so ṭhānuppattikapaṭibhāno.

Paṭibalo atītānāgatapaccuppannānanti etha athānaṃ jānitunti pāṭhaseso kātabbo soyeva vā pāṭho. Tatha ahaṃ atītabhave dinnadāno rakkhitasīlo bhāvitabhāvano katakalyāṇo idāni ñāṇasampanno dhanavā yasavā’ti atītathaṃ jānituṃ paṭibalo idāni mayā dānādi puññaṃ kattabbaṃ sampatti bhavato. Sampatti bhave uppajjivā sukhī huvā parinibbāyissāmī’ti. Evaṃ paccuppannaanāgatathe jānituṃ paṭibalo nāma.

Samantayogavidhānakiriyānaṃ karaṇakāle’ti yuñjitabbo yogo. Samantato sabbato sabbakāle yogo sabbakālesu sabbakattabbakammānaṃ vidahanaṃ vidhānaṃ nāma. Idañcidañca karissāmi, imasmiṃ kate idaṃ bhavissatī’ti pubbabhāge upāyena kattabbavidhānaṃ kiriyā nāma karaṇakāleyeva labbhati. Pubbabhāge ca karaṇakāle ca nisammakārīti adhippāyo.

Seyyathīdanti yāni sathāni tena uggahitāni tāni seyyathidaṃ vibhajissāmīti atho anekathato mahanidānasuttavaṇṇanāyañca evamevatho vutto’ seyyathidaṃ katamānī’ti keci vadanti. Taṃ’katame pañcupādānakkhadhā? Seyyathidaṃ? Rūpūpādānakkhadho’tiādinā nayena sameti. Tesu ca ekūnavīsatisathesu.

Sutīti etha suyyate dhammo etāyāti suti, vedo.

Sammutīti saddagantho. Sesā saṅkhyādayopi ca kattuyonakattā bāhira sathesu yadi dissanti te sugahetabbā yevāti.

Bhattavissaggakaraṇathāyāti bhattakiccakaraṇathāya.

Sakiṃ evaṃ cakkhuṃ udapādīti atītabhave tīsu vedesu paricayasatiñāṇabalena sakimeva ekuggahaṇavārameva cakkhu veduggahañāṇacakkhu udapādi. Bahutaraṃ avacāpevā ekavārameva vadāpevā dhāretuṃ asakkontassa ñāṇacakkhu udapādīti adhippāyo.

Ācariyassa anuyogaṃ davā’ti’ācariya, tumhehi yaṃ yaṃ icchatha, taṃ taṃ maṃ pucchatha, ahaṃ vissajessāmi. Byākātuṃ asakkontassa me ācikkhathā’ti ācariyassa attano anuyogaṃ anuyuñjanaṃ codanaṃ davā. Ekacco hi anuyogaṃ dātuṃ sakkoti byākātuṃ pana na sakkoti. Nāgasenadārako pana tadubhayampi kātuṃ sakkotiyeva.

Dhammacakkhuṃ udapādīti’yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammantidhammacakkhu sotāpattimaggañāṇaṃ nibbānārammaṇaṃ huvā evaṃ uppajjanākārena udapādiyaṃ kiñci saṅkhataṃ dhammajātaṃ samudayadhammaṃ uppajjanasabhāvaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ, sabbaṃ taṃ dhammajātaṃ nirujjhanasabhāvaṃ aniccaṃ khayavayadhammanti udapādi. Kasmā nibbānārammaṇaṃyeva maggañāṇameva udapādī?Ti. Tappaṭicchādakamohadhakāraṃ viddhaṃsevā uppannattā.

(Dosinā) dositāti vattabbe takārassa takāraṃ kavā dosinā’ti vuttaṃ.

Rathaṃ āruyhā’ti etha sāmikaṃ ramayatīti ratho’ti viggaho kātabbo.

Rājaratho nāma sabbaratanavicitto icchitabbo.

(Vayahaṃ) vahantī etenāti vayahaṃ uparimaṇḍapasadisapadaracchannasabbamālāguṇṭhimaṃ vā chādevāti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena katasakaṭaṃ vayhaṃ nāma.


同样，弥林达问题分为相问和断疑问两种，其中依据诸法的相而提出的问题称为相问。有些记载说是"诸法的相问"。"具有适时智慧"是指在探讨深奥义理时，对于在每个应当做事的情况中所生起的事，具有智慧。"适时"指在那个那个处所生起，具有这种意思称为适时的。"智慧"是指在所缘上显现的智慧。具有适时的智慧者称为具适时智慧者。
"能够[了知]过去、未来、现在"这里应补充"了知义理"这些词，或者就是这样的原文。同样，"我在过去世布施、持戒、修习、行善，现在具足智慧、富有、有名声"，能够了知过去义。"现在我应当行布施等功德，在善趣出生，快乐地活着直到般涅槃"，这样能够了知现在和未来义。
"在全面修习、安排、实行时"指应当修习的修习。"全面"即一切、一切时。"安排"即在一切时对一切应做之事的安排。"实行"是指"我将做这个那个，做了这个之后将会如此"，这样在前行阶段以方便来做的安排，只在实行时才获得。意思是在前行阶段和实行时都经过深思而行。
"即是"的意思是"我将分析他所学习的那些论"。从多义来看，在《大因经》注释中也是这样解释的。有些人说是"即是什么？"这与"什么是五取蕴？即是：色取蕴"等的方式相符。在那十九种论中。
"吠陀"是指由此而听闻法，即吠陀。
"传统"指语法论。其余的算术等，如果在外道论中见到希腊作者所著的，也应当好好掌握。
"为了进行用餐"即为了进行饮食事务。
"一次眼睛就生起"即因为前世对三吠陀有修习的念智力量，一次、一次领会就生起了吠陀理解的智眼。意思是对于不能记住很多、只能说一次的人，智眼生起。
"给予老师质问"即"老师，你们想问什么就问我什么，我会回答。如果我不能解答，请教导我"，这样给予老师对自己的质问、追问、诘问。有些人能够给予质问但不能解答。但那先童子两者都能做到。
"法眼生起"即"凡是集起法，一切都是灭法"，这样法眼——缘取涅槃的入流道智以这样的生起方式而生起。凡是任何有为的法类是集起法、有生起自性，一切那些法类都是灭法、都有灭尽衰败的无常自性，如此生起。为什么只生起缘取涅槃的道智？因为生起时破除了覆盖它的愚痴黑暗。
"明月"本应说成"dositā"，但将"t"音变成"t"音而说成"dosinā"。
"乘上马车"这里应当作词的分析："使主人欢喜故为车"。
"王车"应当理解为以一切珍宝装饰的。
"轿子"是指"由此而运载"，即如注释书中所说的具有上部遮盖、像宫殿一样、以一切花环装饰或覆盖的车辆称为轿子。


Sadamānikā’ti ubhosu passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo davā garuḷapakkhakanayena sadamānikā’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena kato yānaviseso vayhādidvayaṃ cekathāya idhānītaṃ

Tithakaro’ti’uggaho savaṇaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti evaṃ vutte tithavāse patiṭṭhāya pare ca patiṭṭhāpevā piṭakattayatithachekakaraṇena dhammatithaṅkaro.

Nipuṇo’ti badhādīsu upajānanasamatho.

Visārado’ti parisāsu bhayarahito.

Sāmayiko’ti desajabhāsāsaṅkhātasamayakusalo sakasamayasamayantaracchekañāṇavanto.

Paṭibhāṇo’ti kalyāṇavākya saṅkhyātapaṭibhāṇavanto.

Medhāvīti dhammojapaññāya medhāvī. Dhammojapaññā nāya ñānagato paṇḍito’kiṃ sutaṃ kiṃ vā suṇāmi, kiṃ kusalaṃ gavesinti’ yāya vicāreti sā dhammojapaññā nāma.

Āyasmāpi kho nāgaseno paṭisammodi…pe… ārādhesiti yeneva sammodaniyavacanena thero rañeñā milidassa cittaṃ ārādhesi tosesi teneva sammodanīyavacanena raññā saddhiṃ paṭisammodīti yojanā.

Ñāyāmīti ñāto pākaṭo homi.

Api ca kho mahārāja …pe… nāgaseno’ti yaṃ idaṃnāgaseno’ti nāmaṃ esā saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmamattaṃ hotīti yojanā.

(Saṅkhā) etha ca saṅkhāyatīti saṅkhā. Saṅkathiyatīti atho kinti saṅkathiyati? Parassāti attā’ti bhavo’ti poso’ti puggalo’ti naro’ti māṇavo’ti tisso’ti datto’ti mañcapīṭhaṃ bhisibimbo hananti vihāro pariveṇaṃ dvāraṃ vātapānanti. Evaṃ anekehi ākārehi saṅkathīyatiti saṅkhā.

Samaññā sammā ñāyatīti kinti ñāyatī?Ti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapānanti sammā ñāyatīti samaññā.

(Paññatti) paññāpīyatīti paññatti.

(Vohāro). Kinti paññāpīyatīti…pe… voharīyatīti vohāro. Kinni voharīyatiti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapātanti voharīyatīti vohāro. Imehi catuhi saṅkhāādīhi padehī nāmapaññattiyeva adhippetā nāmamattanti dassanato.

Sace vaṃ mahārāja paṇḍitavādā sallapissasīti vaṃ sace mayā saddhiṃ paṇḍitānaṃ sallāpena.

Āveṭhanampi kayirati nibbeṭhanampi kayiratī’ti pañhapūcchanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena nibbeṭhanampi kayirati.

Niggaho’pi kayiratī’ti nāgasenathero musābhaṇatītiādinā niggahanayena aññapaṇḍitānaṃ niggahaṇavacanaṃ aññapaṇḍitehi kayirati. Api ca kathāvathuppakaraṇe āgato sabbaniggaho niggahoyeva.

Paṭikkamampī’ti vaṃ mahārāja’rājā milido jambudīpe aggarājā kasmā musā bhaṇasī’tiādinā paṭikkamampi kayirati.

Viseso ‘pīti’sampannaṃ munino cittaṃ, ‘kammanā byattattena ca vijjācaraṇasampannaṃ dhammagatānaṃ pasaṃsatī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāta viseso. Idha pana kallo’si bhante’tiādi paṭiggahaṇaviseso’ti’sampannaṃ munino cittaṃ…pe… dhammagatānaṃ anumodasī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāto paṭiggahaṇaviseso. Idha pana sādhu kho vaṃ mahārāja rathaṃ jānāsī’tiādi. Ekaṃ vathuṃ paṭijānantīti kalyāṇamaṇiādikaṃ aññataraṃ ekaṃ vathuṃ kalyāṇaṃ vā athi nathiti paṭijānanti paṭhamadivase tayo pañhā raññā pucchitā nāmapaññattipañho sattavassikapañho vīmaṃsanapañho.


车盖指如注释书中所说，在两边安置黄金、白银等材质的椽木，以金翅鸟翅膀样式制成的特种车辆。轿子等两种车辆在一处被引入这里。
"持论者"指如所说"依靠领受、听闻、问、说、记持这五法而称为论住"，这样安住于论住并使他人安住，通过善巧于三藏论而成为法论者。
"精细"指在约束等方面能够善巧了知。
"自信"指在众会中无所畏惧。
"通达世论"指善巧于称为地方语言的世俗，具有通晓自宗和他宗的智慧。
"具辩才"指具有称为善语的辩才。
"有智慧"指具有法光明智慧的智者。法光明智慧即智者以"我已听闻什么？我将听闻什么？我寻求什么善法？"这样的智慧来思维。
"尊者那先也互相问候...乃至...使之欢喜"，意思是：长老以那同样的问候语使弥林达王的心欢喜，以那同样的问候语与国王互相问候。
"我为人所知"即我被人所知、明显。
"而且大王...乃至...那先"，意思是：这个"那先"之名是约定、共称、施设、言说、仅是名字而已。
（约定）这里"约定"是指被约定。如何被约定？作为"他"、"我"、"有"、"人"、"补特伽罗"、"男人"、"青年"、"帝须"、"达多"、"床"、"椅"、"垫子"、"形象"、"精舍"、"庭院"、"门"、"窗"等，以多种方式被约定，故为约定。
共称是指被正确了知。如何被了知？"我"、"我的"...乃至..."门"、"窗"被正确了知，故为共称。
（施设）被施设故为施设。
（言说）如何被施设...乃至...被言说故为言说。如何被言说？"我"、"我的"...乃至..."门"、"窗"被言说，故为言说。由这四个约定等词，仅是表示名称的施设，因为显示"仅是名字"。
"大王，如果你要以智者之语对话"即如果你要与我进行智者的对话。
"会有缠绕也会有解脱"即依问题提问的方式由智者作缠绕，依问题解答的方式作解脱。
"会有折伏"即以"那先长老说妄语"等折伏方式，其他智者对其他智者作出折伏的言语。而且在《论事》论中所说的一切折伏就是折伏。
"也会有退却"即"大王，阎浮提最胜王弥林达为何说妄语"等，也会作退却。
"也有殊胜"即"圆满是牟尼心，以业和辩才，具足明行，赞叹法行者"等称为赞叹功德的殊胜。在这里则是"尊者，你善巧"等接受的殊胜。这里则是"善哉大王，你知道车"等。
"承认一事"即承认善宝等任一事物是善或不善。第一天国王问了三个问题：名称施设问、七岁童子问、考验问。


Bhante nāgasena pucchissāmīti …pe… kimpana mahārāja tayā pucchitanti tatiyo vīmaṃsanapañho ṭhānuppattikapaṭihānajānanathāya vīmaṃsanavasena pucchitattā vimaṃsanapañho nāma. Tatha’pucchito me bhante’ti idaṃ raññā attanā heṭṭhā pucchite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

Vissajjitaṃ me’ti idampi therena attanā heṭṭhā vissajjite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

Nāgaseno nāgaseno’ti sajjhāyaṃ karonto pakkāmīti raññā nāgasenathere bahumānagāravo kato’ti dīpetuṃ buddhaghosācariyena vuttaṃ agāravo hi puggalo garuṭṭhāniyaṃ puggalaṃ disvāpi suvāpi jānivāpi apassanto asuṇanto ajānanto viya hotīti. Tatrāyaṃ vacanatho? Āguṃ pāpaṃ na karotīti nāgo. Senti sayanti etena vādapaccathikā janāti seno nāgo ca so seno cāti nāgaseno sāmaññādīsu catusu nāmesu idaṃ kittimanāmaṃ.

Suṭṭhu thero ababhanumodīti’sādhu suṭṭhu’ti vacanena. Antarāmagge pucchito anathakālapañho.

Katametha nāgaseno’ti katamo dhammo etasmiṃ vacane nāgaseno nāma hotīti pucchi.

Jīvo’ti jīvabhuto vāyo.

Assāsapassāsā nāmete kāyasaṅkhāro’ti thero abhidhammakathaṃ akāsīti iminā anantakāyassa ete anto-pavisana-bahi-nikkhamatavātā assāsapassasā nāma karajakāyena abhisaṅkharīyanti, tasmā kāyasaṅkhārā ca honti, teneva jīvena nāgaseno nāgaseno’ti iminā nāmamattaṃ gaṇhāti na puggalo jīvo gahetabbo’ti thero abhidhammakathaṃ akāsi.

Upāsakattaṃ pavedesī’ti attasanniyyātanena sissabhāvūpagamanena paṇipātena samādānenāti catusu saraṇagamanūpāyesu samādānena ratanattayassa ca therassa ca upāsakabhāvaṃ, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi, tañca saraṇaṃ gacchāmi, upāsakaṃ maṃ dhārehi ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

Anantakāyapañho catutho.

Kimhi hoti kathāsallāpo’ti kimhi kāraṇe nimittabhute kathāsallāpo hoti. Kimpayojano kathāsallāpo’ti adhippāyo idaṃ rañañā kimathāya vuttaṃ? Anuyogadānathāya ceva pucchanassa okāsadāpanathāya cāti ñātabbaṃ.

Athena mayaṃ mahārāja athikā athena hotu kathāsallapo’ti iminā thero rañño anuyogañceva okāsañca deti tatha athenā’ti.

’Atho payojano saddā’bhidheyya vuddhiyaṃ dhane,

Vathamhi kāraṇe nāse hite pacchimapabbate’ti;

Evaṃ vuttesu athesu idha payojanañca hitañca labbhati. Tesu lokiyalokuttaraphalaṃ payojanaṃ nāma, sāsanavuddhi vā. Yathicchitaphalanipphādāno hinoti pavattatīti hitaṃ. Dānasīlādilokiyalokuttarakāraṇaṃ.

Kintī’ti kimhi asaṅkhatadhātusaṅkhāte nibbāne phalasaṅkhāte nibbāne idaṃ paccuppannadukkhaṃ nirujjheyya.

Anupādāparinibbānanti arahattaphalasaṅkhātaṃ anupādāparinibbānaṃ. Nibbānañhi duvidhaṃ apaccayaparinibbānaṃ anupādāparinibbānanti. Tesu avijjādipaccayarahitattā asaṅkhatadhātu apaccaya-parinibbānaṃ nāma. Kilesasaṅkhata-parinibbānasaṅkhātaṃ upādāna rahitattā arahattaphalaṃ anupādāparinibbānaṃ nāma.

Rājābhinītā’ti rājūhi pīḷitā rājabhītā vā.

Iṇaṭṭā’ti iṇena pīḷitā.

Kallo’sīti byākaraṇa ñāṇena cheko’si, aṅguttaraṭīkāyaṃ’ byākaraṇe samatho’. Paṭibalo’tipi vattuṃ vaṭṭati yevāti.

Pabbajjāpañho pañcamo.

Sopādāno’ti sakileso.

Paṭisadahanapañho chaṭṭho.


尊者那先,我将提问...乃至...大王,你问了什么"是第三个考验问,因为是为了了知具适时智慧而以考验方式提问,故称为考验问。同样,"尊者,我已问"这是国王指自己前面所问的两个问题而说的。
"我已回答"这也是长老指自己前面已回答的两个问题而说的。
"那先,那先"边诵念边离去,这是觉音阿阇黎为显示国王对那先长老生起尊重恭敬而说的。因为不恭敬的人即使看见、听见、知道应尊重的人,也像是没看见、没听见、不知道一样。这里的词义是:不造恶业故为"那伽"(龙)。由此使论敌沉默故为"色那",既是那伽又是色那,故为那先。在通称等四种名字中,这是假名。
"长老非常随喜"即以"善哉,甚善"等语。在路中间被问不当时机的问题。
"什么是那先"即问在这言语中什么法称为那先。
"命"即生命之风。
"入息出息名为身行"这是长老作阿毗达磨之谈,由此表明这些进入无边身体、出来的气息名为入息出息,由所生身体所造作,因此是身行,以那个命而取"那先,那先"这仅是名字,不应执取补特伽罗、命。长老作了阿毗达磨之谈。
"表明优婆塞身份"即以自我付托、成为弟子、礼拜、受持这四种皈依方式中的受持,表明对三宝和长老的优婆塞身份:"我皈依佛,我皈依法,我皈依僧,我皈依你,请你记住我是优婆塞,从今日起乃至命终皈依。"
第四无边身体问。
"在什么上有谈话"即以什么因缘为基础而有谈话。意思是"以什么为目的而有谈话"。这是国王为什么而说?应知是为了给予问难和给予提问的机会。
"大王,若我们为义而来,就让谈话为了义"由此长老给予国王问难和机会。这里"义"：
"义用于目的、声音、所诠、
增长、财富、衣物、因缘、
破坏、利益、最后之山"
在如是所说的诸义中,这里获得目的和利益。其中,世间出世间之果称为目的,或教法的增长。如所愿之果的成就而转起称为利益。布施、持戒等世间出世间的因。
"如何"即如何在称为无为界的涅槃、称为果的涅槃中,这现在的苦灭尽。
"无取般涅槃"即称为阿罗汉果的无取般涅槃。涅槃有两种:无缘般涅槃和无取般涅槃。其中,因为没有无明等缘,无为界称为无缘般涅槃。因为没有称为烦恼所作的般涅槃之取,阿罗汉果称为无取般涅槃。
"王所逼迫"即被诸王压迫或害怕国王。
"负债者"即被债务所压迫。
"你善巧"即你在解说智上善巧。在《增支部》注释中说"善巧于解说"。说"有能力"也是可以的。
第五出家问。
"有取"即有烦恼。
第六确信问。


Yoniso manasikārenāti aniccaṃ dukkhanti upāyena pathena sāraṇalakkhaṇena ārammaṇapaṭipādakamanasikārena.

Manasikārapañho sattamo.

Ussahanalakkhaṇe’ti sampayuttānaṃ ārammaṇe saṃyojanavasena ussahanalakkhaṇe gaṇhanalakkhaṇe vā.

Manasikāralakkhaṇapañho aṭṭhamo.

Yo sīlakkhadho varapātimokkhiyo’ti yo pātimokkhasīlasaṃvarasaṅkhāto buddhuppādeyeva uppanno sīlaguṇo sayaṃ patiṭṭhāti iduyādīnaṃ ekadasannaṃ kusaladhammānaṃ nissayākārena nissayapaccayo ceva balavakāraṇaṭṭhena upanissayo ca pathavī iva sattānaṃ patiṭṭhā.

Sīlapatiṭṭhānalakkhaṇapañho navamo.

Aññesaṃ cittaṃ vimuttaṃ passivā’ti aññesaṃ ariyānaṃ sotāpattiphalādike phale visesena adhimuttaṃ pakkhadantaṃ ñāṇacakkhunā passivā.

Saddhālakkhaṇapañho dasamo.

Sabbe kusalā dhammā’ti sabbe lokiyakusaladhammā uppannā na parihāyanti.

Vīriyalakkhaṇapañho ekādasamo.

Apilāpanalakkhaṇo’ti ārammaṇe anupavisanaṭṭhena ogāhanalakkhaṇo sappaṭibhāgadhammo’ti paṭibhāgena paccathikena saha vattantīti sappaṭibhāgā sukko ca kaṇhapaṭibhāgena sappaṭibhāgo.

Kaṇhasukkasappaṭibhāge’ti īdisapāṭho yadi athi sudaroyeva.

Apilāpetīti anupavisanaṭṭhena ogāhati.

Hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo’ti kusalākusalānaṃ dhammānaṃ iṭṭhāniṭṭha-vipākadānabhāva-saṃkhāta-nipphattiyo.

Sabbathakanti sabbakicce niyuttaṃ sabbalīnudhaccesu icchitabbaṃ vā.

Satilakkhaṇapañho dvādasamo.

Tappamukhā’vāti rājappadhānā iva.

Samādhipañho terasamo.

Yo uppajjati so eva so’ti yo pathaviphassādiparamathadhammo uppajjati, so uppannapubbadhammo eva.

Paññālakkhaṇapañho cuddasamo.

Nānā-ekakiccakaraṇapañho paṇṇarasamo.

Paṇṇarasapañhavanto paṭhamavaggo samatto.

Vaṃ pana bhante evaṃ vutte kiṃ vadeyyāsī’ti yadā vaṃ daharo taruṇo mado uttānaseyyako ahosi soyeva vaṃ etarahi mahanto’ti imasmiṃ vacane mayā ca kenavidha pucchanavasena vutte vaṃ kiṃ vadeyyāsīti yojanā.

Dutiyavagge pana dhammasantatipañho paṭhamo.

Na paṭisadahanajānanapañho dutiyo.

Sakiccayanti attano visayobhāsanakiccaṃ.

Ālimpanaṃ vijjhāpetunti aggiṃ nibbāpetuṃ

Paññānirujjhanapañho tatiyo.

Nibbisaṃ bhatako yathā’ti yathā bhatako bhatakakammaṃ kavā lakkhaṃ nibbisaṃ nibbisanto labhanto dukkhaṃ jīvituṃ nābhinadati maraṇañca nābhinadati maraṇakālaṃ āgameti, evamevāhaṃ kālaṃ maraṇakālaṃ paṭikaṅkhāmi āgamemīti adhippāyo.

Parīnibbānapañho catutho.


通过如理作意即通过"无常、苦"等方法、道路、忆念相、引导所缘的作意。
第七作意问。
在精进相中即在相应法对所缘以系缚方式的精进相或执取相中。
第八作意相问。
最胜波罗提木叉戒蕴即仅在佛陀出现时生起的波罗提木叉戒律仪所称的戒德,它自身安立,成为信等十一种善法的依止,以依止行相为依止缘,以增强作用为亲依止,如大地为众生的依止。
第九戒立足相问。
见其他人心解脱即以智眼见到其他圣者在预流果等果位上特别胜解、趋向。
第十信相问。
一切善法即一切世间善法生起不退失。
第十一精进相问。
不沉没相即以进入所缘之义为沉入相。有对立法即与对立、对抗一起运作故为有对立,如白以黑为对立而有对立。
如果有"黑白对立"这样的读法也很好。
不沉没即以进入义而沉入。
有益无益诸法的趣向即善不善法称为给予可意不可意果报的成就。
一切处即投入一切事业,或在一切昏沉掉举中所希求。
第十二念相问。
以彼为首即如以王为首。
第十三定问。
所生起的即是那个即所生起的地大触等胜义法,即是那个曾经生起的法。
第十四慧相问。
第十五种种一事问。
含有十五问的第一品完结。
尊者,如果这样说你会说什么即当你说"你过去是婴儿、幼童、仰卧者,现在就是这个长大的你"这句话时,我以某种方式提问时你会说什么,这是结构。
在第二品中第一是法相续问。
第二是不确信了知问。
自业即自己的领域照明之业。
涂抹、扑灭即扑灭火。
第三是慧灭问。
如佣工无余即如佣工做完佣工后,获得完整的工资,不乐于痛苦生活,也不乐于死亡,等待死亡之时,同样我也期待、等待死亡时节,这是意思。
第四是般涅槃问。


Yadi kusalā na dukkhā’ti sukhā vedanā kusalā yadi siyā sā kusalā vedanā na dukkhabhūtā.Yadi siyā sā kusalā na hoti. Kusalaṃ dukkhanti na upapajjatī’ti kusalaṃ dukkhabhutanti vacanaṃ na upapajjatīti vattuṃ na yujjati. Kusalaṃ dukkhaṃ na. Aññamaññapaccanīkattā’ti rañño adhippāyo. Sabhāvo pana evaṃ na hoti. Kusalā hi sukhā vedanā saṅkhāradukkhena vipariṇāmadukkhena’pi dukkhā. Nekkhammanissitadomanassasaṅkhātadukkhā’pi anavajjaṭṭhena kusalā siyāti thero pana mayi rājānaṃ ayoguḷahimapiṇḍapañhaṃ pucchante taṃ rājā micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ harituṃ asakkonto maṃ athajappanaṃ yācissati. Atha rājātaṃ sabhāvathaṃ saññāpessāmīti manvā taṃ kimmaññasi mahārājā’tiādimāha. Kinnu kho mahārāja ubho’pi te daheyyunti imasmiṃ pucchāvacane therena vutte rājā sītuṇhasamaññātā tejodhātu’ti sutattā sītahimapiṇḍassa kharakhādanabhāvañca sadhāya dhātunaṃ ussadabhāvajānanañāṇato virujjhivā’āma bhante ubho’pi te daheyyunti viruddhapaṭivacanaṃ adāsi.

Na hi bhante’ti rañño avajānanapaṭikkhapanaṃ.

Ajānāhi niggahanti theravacanaṃ. Yasmā te purimāya’āmā’ti paṭiññāya pacchimā’na hi bhante’ti paṭiññā pacchimāya ca purimā na sadhiyatī. Tasmā vaṃ niggahaṃ patto. Vaṃ niggahaṃ dosaṃ aparādhaṃ sampiṭicchāhī’ti atho. Idāni ubhinnaṃ tattābhāvadassanavasena ubhinnaṃ sītalābhāvadassanavasena ca taṃ niggahaṃ pākaṭaṃ karonto yadi tattaṃ dahatī’tiādimāha.

Tatha– ‘yadi tattaṃ dahatī’ti sace ubhinnaṃ tattatā dahati. Yadi tattaṃ dahatī’ti ca ṭhapanavacanaṃ.

Na ca te ubho’ti dosāropanavacanaṃ.

Tena na uppajjatī’ti tena tasmiṃ ubhinnaṃ uṇhabhāvakāraṇā ubho’pete dahanti’ti vacanaṃ tattabhāvassa dahane na upapajjati, na yujjati.

Yadi sītalaṃ dahatīti sace ubhinnaṃ sītalabhāvo dahati tena na upapajjatī’ti tasmā kāraṇā ubhinnaṃ sītalābhāvakāraṇā ubho’pi te dahanti’ti vacanaṃ sītalabhāvassa dahanena na upapajjatī’ti vattuṃ na yujjati puna taṃ dosaṃ pākaṭataraṃ karonto thero kissa pana te mahārāja ubho’pi dahantitiādimāha.

(Kissa)tatha-kissāti kena kāraṇena ubhopi te dahantīti.

Tena na upapajjatīti kena tasmā kāraṇā ekassa uṇhassa ekassa sītalassa bhāvakāraṇā ubhopi te dahantī’ti tayā vuttavacanaṃ na upapajjati na vaṭṭati. Ubhopi te dahantīti vuttaṃ, ayuttampi tayā vuttameva. Kusalaṃ dukkhanti vattuṃ vuttameva kusalaṃ dukkhanti na upapajjatīti idaṃ vaṃ kasmā vadasi? Vattuṃ yuttavacanaṃ na yujjatīti vadasi vattuṃ ayuttavacanaṃ yujjatīti vadasīti therassa vacanena attano vāde dosaṃ passanto taṃ pariharituṃ asakkonto nīvamano theraṃ athajappanaṃ yācanto’nāhaṃ paṭibalo’tiādimāha.

Tayā vādināti yuttamathagambhīravicittapaṭibhānavādinā

Sādhū athaṃ jappehī tī sādhu yācāmi. Sukhā vedanā kusalāti vā akusalā abyākatāti vā imassa mayā pucchitavacanassa athaṃ jappehi desehi athenāhaṃ athiko, kiṃ vivādenāti adhippāyo.

Gehanissitānīti gehasadisakāmaguṇanissitāni tamārabbha pavattānīti atho.

Nekkhammanissītānī’ti.


如果善不是苦即如果乐受是善,那么那个善的感受不是苦。如果是那样,它就不是善。善是苦不应生即"善是苦"这句话不应生起,不适合说。善与苦不[相容],因为互相对立,这是国王的意思。但实际情况不是这样。因为善的乐受由于行苦和坏苦而是苦。称为出离依止的忧也因为无过失义而是善。长老则想:"当我问国王热铁球冷冰块的问题时,国王会错误回答。我将指出其过失。国王会错误回答。我将指出其过失。国王不能解决就会请求我说明。那时我将使国王了解实际意义。"因此说"大王,你认为如何"等。
当长老说"大王,这两者都会烧吗?"这个问句时,国王因为听说冷热共称为火界,又考虑到冷冰块的坚硬食性,从了知界的增盛性的智慧相违,给出相违的回答说:"是的,尊者,这两者都会烧。"
"不,尊者"是国王否定不知。
"知道过失"是长老的话。因为你前面"是的"的承认与后面"不,尊者"的承认不相符,后面的也与前面的不相符。因此你遭受过失。你要接受过失、错误、罪过,这是意思。现在为显示两者都没有热性,以及显示两者都没有冷性而使那个过失明显,所以说"如果热会烧"等。
同样,"如果热会烧"即如果两者都是热性会烧。"如果热会烧"是设定的说法。
"这两者不"是指出过失的说法。
"因此不应生"即因为,由于两者都是热的原因,"这两者都烧"这句话对于热性的烧就不应生起,不适合。
"如果冷会烧"即如果两者都是冷性会烧。"因此不应生"即因为那个原因,由于两者都是冷的原因,"这两者都烧"这句话对于冷性的烧就不应生起,不适合说。长老为使那个过失更加明显,所以说"大王,为什么这两者都烧"等。
(为什么)同样 - 为什么即因为什么原因两者都烧?
因此不应生即为什么,因为那个原因,由于一个是热一个是冷的原因,你所说"这两者都烧"的话不应生起,不适合。"这两者都烧"已说了,你说了不适当的话。"善是苦"已说了,为什么你说这"善是苦不应生"?你说适合说的话不适合,你说不适合说的话适合。因为长老这样说,看到自己论点的过失而不能避免,感到羞愧,请求长老说明,所以说"我不能"等。
"你这说法者"即说适当义理、深奥、种种、智慧的说法者。
"请善说义"即我请求善说。我希望你说明、开示我所问"乐受是善或不善或无记"这句话的义理,我需要义理,有什么好争论的,这是意思。
"依止家"即依止如家的欲乐,缘此而转起,这是意思。
"依止出离"[下文缺]。


Etha

‘Pabbajjā paṭhamaṃ dhānaṃ nibbānañca vipassanā

Sabbepi kusalā dhammā nekkhammanti pavuccatī’ti,

Vuttanekkhammesu nibbānavipassanākusaladhammasaṅkhāte;

Nekkhamme nissitāni.

Sukhavedanāpañho pañcamo.

So ca aññapañhehi gambhīrataro, kulaputtehi mayā vuttaathamattena santosaṃ kavā attano paññānubhāvena ca punappunaṃ cintevā pubbāparaṃ sallakkhevā yo mayā vuttaathato yuttaro so atho gahetabbo yevāti.

Nāmarūpanti nāmakaraṇaṭṭhena namanaṭṭhena cattāro arūpino khadhā nāmaṃ. Idha vipākanāmaṃ adhippetaṃ sītādīhi ruppanaṭṭhena rūpaṃ nippariyāyato channavutirūpakoṭṭhāsasaṅkhātaṃ nipphannarūpaṃ pariyāyato dasavidhā anipphannarūpañca cakkhusotaghānajivhākāyabhāvavathudasakasaṅkhātā satta dasakā, citta utu-āhārajaaṭṭhakā tayo, cittaja utujasaddavasena dve saddā’ti channavutirūpakoṭṭhāsā. Idha pana kammajarūpaṃ adhippetaṃ.

Tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisadahatīti tena kusalākusalakammena aññaṃ nāmarūpaṃ aññaṃ anāgatanāmarūpaṃ sugatiduggatipariyāpannaṃ iminā paccuppannanāmarūpena saddhiṃ paṭisadahati.

Purimaṃ bhante ambabījaṃ bhūtaṃ mūlakāraṇabhūtaṃ apaccakkhāya avijahivā nibbattena pacchimena ambena puriso daṇaḍappatto bhaveyyāti yojanā.

Nāmarūpapaṭisadahanapañehā chaṭṭho.

Sattopamāpatimaṇaḍito.

Adhikāranti mahantaṃ pūjāsakkāraṃ. Ayaṃ sattamopañho puna pucchate. Upamaṃ sotukāmatāvasena puna pucchito’ti ñātabbaṃ.

Punapaṭisadahanapañho sattamo.

Nāmarūpapañho aṭṭhamo.

Addhāpañho navamo.

Navapañhavanto dutiyo vaggo.

Tatiyavagge addhāmulapucchanapañho paṭhamo.

Pathaviyā cakkaṃalikhivā’ti bhamacakkaṃ punappunaṃ parivattanavasena ā bhuso likhivā.

Pubbākoṭi napaññāyana pañho dutiyo.

Khadhā ca dukkhassa bījātīti paṭisadhibhutā badhā kevalassa sakalassa pavattidukkharāsissa mulakāraṇabhāvena bījāni evaṃ khaṇakoṭisaṅkhātapaṭisadhibadhato pavatti dukkhavaḍḍhanaṃ sakkā kātunti adhippāyo.

Koṭivaḍḍhanapañho tatiyo.

Cakkhusmiñca kho mahārāja sati rūpesu ca cakkhuviññāṇaṃ hotīti etha abhidhammāvatāraṭīkāpariyāyena ekato sahajātesu bahūsu cakkhuppasādesu yaṃ cakkhu visaditaṃ taṃ cakkhuviññāṇassa nissayapaccayo. Cakkhusmiñcāti ekavacanadassanato. Rūpesu cā’ti bahuvacanassa dassanato pana bahūnipi rūpāni cakkhuviññāṇassa purejātapaccayo paccayabhāva. Visesa-sabhāvatoti daṭṭhabbo.

Athi-keci-sañjānanapañho catutho.

Bhavantāyeva kho mahārāja saṅkhārā jāyantiti etha antappaccayo atīte hoti. Atīte bhūtā’ti atho.

Ayañca gāthā’ti sadisagāthā. Ahuvā sambhotīti ca gāthā khaṇikagāthā’ti daṭṭhabbaṃ. Evañhi pubbāparaṃ sameti.

(Uttarāraṇi) araṇisahitekantakiccakaro daṇḍo uttarāraṇi nāma.

Bhavantajāyanapañho sattopamāsahito pañcamo.

Vedagupañho chaṭṭho.

Cakkhuviññāṇādipañho sattamo.

Phusanalakkhaṇo’ti cittārammaṇaphusanalakkhaṇo. Yathā cakkhu’ti etha cakkhuppasādo’pi cakkhuviññāṇampi labbhati.


这里
"出离先是布施,涅槃与毗婆舍那,
一切善法皆称为出离"
在所说的出离中,是指称为涅槃、毗婆舍那、善法的出离中所依止的。
第五乐受问。
这问题比其他问题更深奥,善男子们不应仅以我所说的意思而满足,应以自己的智慧力量反复思考,观察前后,若有比我所说更合理的意思,也应当接受。
名色即以施设名字义、倾向义,四无色蕴为名。这里是指异熟名。以受冷等义为色,从究竟义说是指称为九十六种色分的生色,从假说义说是十种非生色。七个十法组即眼、耳、鼻、舌、身、性、所依十法组,三个八法组即心生、时节生、食生,两种声音即心生声和时节生声,共九十六种色分。但这里是指业生色。
以那个业引生其他名色即以那个善不善业引生其他名色,即其他未来名色,属于善趣恶趣的,与这现在名色一起引生。
尊者,前面的芒果种子存在作为根本因,不舍离,不离开,由后来生起的芒果,人会受到惩罚,这是结构。
第六名色引生问。
以七个譬喻庄严。
职位即大的供养恭敬。这第七问再次被问。应知是因为想听譬喻而再次被问。
第七再引生问。
第八名色问。
第九时问。
第二品含有九问。
第三品中第一是询问时的根本问。
在地上画轮即反复旋转方式地深深画转轮。
第二是前际不可知问。
诸蕴是苦的种子即作为结生的诸蕴,对于纯粹的、整个轮回苦聚,以根本原因的方式作为种子,这样从称为刹那际的结生蕴能够增长轮回苦,这是意思。
第三是际的增长问。
大王,当有眼根及诸色时,眼识生起,这里依阿毗达摩入门注释的方法,在俱生的众多眼净色中,凡是清净的眼根,那是眼识的依止缘。因为说"当有眼根"是单数,"及诸色"是复数,所以许多色也是眼识的前生缘,应从缘的特殊自性来理解。
第四是有些了知问。
大王,正是有的诸行生起,这里"有"的词尾表示过去。意思是"在过去存在"。
这偈颂即相似偈。"有、等起"等偈应视为刹那偈。如此前后才相符。
(上钻木)在钻木组中作事的棒称为上钻木。
第五是有生问,含七个譬喻。
第六是吠陀师问。
第七是眼识等问。
触相即心触所缘相。如眼这里可以得到眼净色和眼识。


Saṅghaṭṭanaraso’ti imesaṃ vathārammaṇānaṃ saṅghaṭṭanaraso sampatti etassā ta atho labbhati. Yadā cakkhuviññāṇampi labbhati. Tadā cittārammaṇasaṅghaṭṭanaraso kiccaṃ etasseti atho labbhati. Saṅghaṭṭanaraso’ti ca pañcadvārikaphasse labbhati. Na manodvārikaphasse’ti ayamidiso atho atthasāliniyaṃ vutto yevā’ti.

Phusanalakkhaṇapañho aṭṭhamo.

Vedanālakkhaṇapañho navamo.

Saññālakkhaṇapañho dasamo.

Cetanālakkhaṇapañho ekādasamo.

Viññāṇalakkhaṇapañho dvādasamo.

Vaḍḍhakī suparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appetīti vaḍḍhakī jano suṭṭhuparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appeti pāpeti paveseti.

Vitakkalakkhaṇapañho terasamo.

Vicāralakkhaṇapañho cuddasamo.

Cuddasapañhavanto tatiyavaggo samatto. Vinibbhujivā vinibabhujivā’ti aññamaññāto visuṃ visuṃ kavā vibhajivā vibhajivā.

Vaggato atirekapaṭhamapañho vibhajjapañho paṭhamo.

Nanu loṇameva āharitabbanti sakaṭehi suddhaloṇameva balivaddehi āharitabbaṃ.

Na sakkā mahārāja loṇameva āharitunti pāṭhena bhavitabbanti nakāro pothake dissati.

Loṇapañho dutiyo, rañño dhammalakkhaṇesu daḷhapatiṭṭhāpanathaṃ therena paṭhamaṃ vutto.

Ettāvatā tecattāḷīsa pañhā samattā.

Catuthavagge nānākammehi mahārāja nibbattāni na ekena kammenā’ti āpāyikasattānaṃ pañcāyatanāni nānāakusalakammehi nibbattāni sugatipariyāpannasattānaṃ pañcāyatanāni nānākusalakammehi ekena kammena ekena paṭisadhijanakakammeneva nibbattāni. Abhidhammāvatāraṭīkāyaṃ paṭisadhikkhaṇe mahaggatacetanā kaṭattārūpānaṃ kammapaccayena paccayo’ti vacanena paṭisadhikkhaṇe vijjamānānaṃ sabbesaṃyeva kaṭattārūpānaṃ kammapaccayo hotīti viññāyati. Nānācetanāhi tadā idriyuppattiyaṃ sati atiparittena ca mahaggatena ca kammena nibbattaṃ kaṭattārūpaṃ āpajjeyya, na cekā paṭisadhi anekammanibbattā hotī’ti.’Saddhiṃ ekena kammena anekidirayuppatti hotī’ti vuttaṃ. Vicārevā yaṃ yuttataraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro?

Mahaggatasattānaṃ idriyāni ekena paṭisadhijanakakammena nibbattāni. Nāgasenathero pana arahā khīṇāsavo buddhamataññu tassa adhippāyānurūpena kāmāvacarakasattānaṃ nānākammehi nibbattīti gahetabbaṃ.

Nānākammanibbattāyatanapañho paṭhamo.

Mahākulīnatāti uccakulīnatā. Soyeva vā pāṭho. Ābādha-vaṇṇa-sukkha-bhoga-kulīnaṃ paññakā ete cuddasa pañhā’pi subhasutte pakāsitā’ti ayaṃ gāthā sukhavācuggatakaraṇathaṃ porāṇehi vuttā.

Manussanānābhāvapañho dutiyo.

Kiṃ paṭigacceva vāyamitenā’ti pubbe vāyāmena saha pavattakammena vāyāmakaraṇena kiṃ payojanaṃ athi?

Akiccakaro’ti etha yathicchitaphalasaṅkhātaṃ kiccaṃ na karotīti akiccakaro. Ayañca ayuttasamāso. Saddhaṃ matakabhojanaṃ na bhuñjatīti asaddhabhojitiādiko viyā’ti.

Bubhukkhito’ti budhābhibhūto.

Paṭigaccakiccakaraṇapañho tatiyo.

Paccamānā’ti nirayaggīnā ḍayhamānā.

So na tāva kālaṃ karotīti tāva tattakaṃ so nerayikasatto kālaṃ maraṇaṃ na karoti. Kammādhikatenā’ti pubbe adhikatena kammena mūlakāraṇabhutena.

Navilīyanapañho catutho.

Ākāsa-udaka-pathavidhāraṇapañho pañcamo.

Ajjhosāyā’ti taṇhāya gilivā pariniṭṭhapevā.

Nirodhanibbānapañho chaṭṭho.


击触味即这些有所缘的击触味是其功能,这意思可以得到。当可得到眼识时,则其功能是心与所缘的击触,这意思可以得到。"击触味"在五门触中可得,而不在意门触中,这样的意思在《殊胜义注》中已说过。
第八触相问。
第九受相问。
第十想相问。
第十一思相问。
第十二识相问。
木匠将善加工的木头置于木钻中即木匠善巧地将加工好的木头放入、送入、插入木钻中。
第十三寻相问。
第十四伺相问。
含有十四问的第三品完结。分别、剖析即从相互中分开、区分、分别、剖析。
超过品数的第一问是分别问。
难道只能运载盐即只能用车和牛运载纯盐。
"大王,不能只运载盐"这样的文句中应有"不"字,在书中可见。
第二盐问,是长老为使国王在法相中建立坚固而首先说的。
至此四十三问完结。
第四品中"大王,由种种业生,不是由一业"即恶趣众生的五处由种种不善业所生,善趣所摄众生的五处由种种善业所生,非由一业,即非由一结生生起业所生。在《阿毗达摩入门注释》中说"结生刹那的广大心所以业缘为缘于所作色",由此了知在结生刹那存在的一切所作色都有业缘。如果由种种心所在根生起时,由极小和广大业所生的所作色就会得到,而一个结生不是由非一业所生。所以说"与一业同时有多根生起"。经过思考,应取更合理的。这里是思考的方式:
广大众生的根由一个结生生起业所生。但那先长老是阿罗汉、漏尽者、了知佛意,应依他的意趣理解欲界众生由种种业所生。
第一种种业生处问。
大姓即高姓。或者就是这样的原文。"病、色、乐、财、姓、慧"这些十四问在《善吉祥经》中已说明,这个偈是古人为易于诵读而说的。
第二人类种种性问。
预先精进有什么用即以前的精进,与业俱行的精进努力有什么作用?
不作事即不做称为如愿之果的事而为不作事。这是不适当的复合词,如"不信食者不食丧家之食"等。
饥饿即为饥所征服。
第三预先作事问。
被煮即被地狱火焚烧。
他不立即死即那个地狱众生不立即死亡。由业所造即由前所造作的、作为根本因的业。
第四不融化问。
第五虚空水土持持问。
吞咽即以贪爱吞下、完成。
第六灭尽涅槃问。


Abhiññeyye dhamme’ti abhivisiṭṭhena catusaccañāṇena jānitabbe dhamme, catusaccadhamme.

Nibbānalabhanapañhā sattamo.

Nibbānajānanapañho aṭṭhamo.

Aṭṭhapañhavanto catutho vaggo.

Pañcamavagge nathibuddhapañho paṭhamo.

Buddhānuttarapañho dutiyo.

Sakkā jānituṃ buddho anuttaro’ti idaṃ raññā’bhagavā buddho anuttaro’ti theraṃ pubbe pucchitaṃ. Puna kasmā vuttaṃ? Pubbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ pucchāpañho sabbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ. Pucchāpañho sabbapaṇḍitānaṃ jānanaṃ sadhāya pucchito’ti viññātabbaṃ.

Sakkā buddhānuttarapañho tatiyo.

Buddhanettīyā’ti nibbānaṃ neti etāya sadevake loke’ti netti, suttantābhidhammapāli.

(Buddhapaññatti) paññāyapīyati etāya bhagavato āṇā’ti paññatti. Buddhassa paññatti buddhapaññatti, vinayapāli.

Yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabbanti idaṃ therena’āma mahārāja dhammo mayā diṭṭho’ti avissajjevā kasmā vuttaṃ? Rājā therassa dhammadassanabhāvaṃ paccakkhato ñavā vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo pucchati, na jānanathāya thero tassa ajjhāsayaṃ ñavā evamāha. Adiṭṭhadhammo hi buddhanettiyā buddhapaññattiyā yāvajīvaṃ vattituṃ sakkoti.

Dhammadiṭṭhapañho catutho.

Navasaṅkamatipañho pañcamo.

Vedagu upalabbhatīti ayampañho pubbe ca pucchito. Kasmā puna pucchito? Pubbapañho jīvavedaguṃ sadhāya pucchito. Ayaṃ’ye brāhmaṇā vedagu’tiādinā vuttaṃ puggalavedaguṃ sadhāya pucchito. Save thero’na upalabbhatī’ti byākarissati, tassa vāde dosaṃ āropetukāmatāya pucchati. Thero pana vijjamānena avijjamānapaññattiṃ sadhāya’paramathena kho mahārāja vedagu na upalabbhatī’ti āha. Paramathena na upalabbhati, vohārato upalabbhatī’ti therassa adhippāyo.

Puggalavedagupañho chaṭṭho.

Na kho-pe tena ropitāniti tāni ambāni avahāriyāni tāni ambāni purisena avaharitāni tena sāmikapurisena ropitāni ropitaambabhutāni na hontiti atho

Imamhākāya pañhosattamo.

Kuhintipañho aṭṭhamo.

Upapajjati-jānāti pañho navamo.

Athibuddhapañho dasamo.

Dasapañhasahito pañcamo vaggo.

Samantato paggharatīti ayaṃ kho guthamuttādīhi asucivathūhi samantato paggharāpeti.

Chaṭṭhavagge kāyaappiyapañho paṭhamo.

Sampattakālapañho dutiyo.


所知诸法即以殊胜的四谛智应知的诸法,即四谛法。
第七获得涅槃问。
第八了知涅槃问。
第四品含有八问。
第五品中第一是无佛问。
第二是佛无上问。
能知佛是无上者即这是国王前面问长老的"世尊佛是无上者"。为什么又说?应知前问是针对长老的了知而问的问题,此问是针对一切智者的了知而问的。
第三能知佛无上问。
佛之导向即以此导向包含天界世间的涅槃为导向,即经藏阿毗达摘圣典。
(佛之施设)以此施设世尊的教诫为施设。佛的施设为佛施设,即律藏圣典。
弟子们终生应遵行即为什么长老不回答"是的,大王,我已见法"而如此说?因为国王亲自知道长老见法,想听其种种智慧,不是为了了知而问,长老知其意趣而如此说。因为未见法者也能终生遵行佛之导向和佛之施设。
第四见法问。
第五不转移问。
吠陀师能得到即这个问题前面也问过。为什么又问?前问是关于命我吠陀师而问。这个是依"彼等婆罗门是吠陀师"等所说的人我吠陀师而问。如果长老回答"不能得到",他想指出其论点的过失而问。但长老依现存者与不存在者的施设而说"大王,从胜义谛说吠陀师不能得到"。长老的意思是:从胜义谛说不能得到,从言说上能得到。
第六补特伽罗吠陀师问。
不...乃至...被他种植即那些芒果不是可偷的,那些芒果不是被人偷的,不是被那个主人种植的,不是成为种植的芒果,这是意思。
第七此身体问。
第八何处问。
第九生起了知问。
第十有佛问。
第五品含有十问。
周遍流出即这里以粪尿等不净物而周遍流出。
第六品中第一是身不可爱问。
第二是适时问。


Dvattiṃsa…pe…parirañjito’ti etha dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasarūpaṃ bahusu suttesu āgataṃ. Taṃ pākaṭaṃ asītyanubañjanasurūpaṃ na pākaṭaṃ jinālaṅkāraṭīkāyaṃyeva āgataṃ. Tasmā taṃ dassayissāma. Katamāni asītyānubyañjananāni? Citaṅgulitā, anupubbaṅgulitā, vaṭṭaṅgulitā, tambanakhatā, tuṅganakhatā, siniddhanakhatā, niguḷhagopphakatā, samapādatā, gajasamānakkamanatā, sīhasamānakkamanatā, haṃsasamānakkamanatā, usabhasamānakkamanatā, dakkhiṇāvaṭṭagattatā, samantatocārujāṇumaṇaḍalatā, paripuṇṇa purisabyañjanatā, acchiddanābhitā, gambhīranābhitā, dakkhiṇāvaṭṭanābhitā, suvaṇṇakadalurutā, erāvaṇakarasadisabhujatā, anupubbagattatā, maṭṭhakagattatā, sucigattatā, suvibhattagattatā, anussannānussannasabbagattatā, alīnagattatā, tilakādivirahitagattatā, anupubbaruciragattatā, visuddhagattatā, koṭisahassahathibaladhara gattatā, tuṅganāsatā, susaṇṭhānanāsatā, rattadvijamaṃsatā, susukkadantatā, suvisuddhidriyatā, vaṭṭadāṭhatā, rattoṭṭhasamabimbitā, āyatavadanatā, gambhīrapāṇilekhatā, āyatalekhatā, ujulekhatā, surucirasaṇṭhānalekhatā, parimaṇḍalakāyavantatā, paripuṇṇakapolatā, āyatavisālanettatā, pañcapasādavantanettatā, ākucitaggapakhumatā, mudutanuka-rattajīvhatā, āyatajīvhatā, āyatarucirakaṇṇatā, niggaṇṭhisiratā, nigguyhasiratā, chattasantibhacārusīsatā, āyata-puthula-lalāṭa-sobhatā, susaṇṭhānabhamukatā, kaṇhabhamukatā, sukhumālagattatā, ativiya ujjalitagattatā, ativiyasommagattatā, ativimalagattatā, komalagattatā, siniddhagattatā, sugadhatanutā, samalomatā, atisukhumaassāsapassāsadhāraṇatā, susaṇṭhānamukhatā, sugadhamukhatā, sugadhamuddhatā, sunīlakesatā, dakkhiṇāvaṭṭakesatā, susaṇṭhānakesatā, siniddhakesatā, saṇhakesatā, alulitakesatā, ketumālāratanacittatā. Dvattīṃsapurisalakkhaṇapañho tatiyo.

Brahmacariyapañho pañcamo.

Assupañehā chaṭṭho.

Rasapaṭisaṃvedipañho aṭṭhamo.

Paññāpañho aṭṭhamo.

Saṃsārapañho navamo.

Satipañho dasamo.

Evañhi bhante nāgasena sabbā sati abhijānantī uppajjati nathi kaṭumikā satīti evaṃ mayā cintanākāre sabbā sati abhijānantī sayaṃ pākaṭā parūpadesarahitā uppajjati, kaṭumikā parinibbajjana-parūpadesa-saṅkhātā kaṭumasahitā sati nathiti atho.

Sati abhijānanapañho ekādasamo.

Ekādasapañhasahito chaṭṭhavaggo.

Abhijānato’ti satisahitaṃabhivisesaṃjānato. Kaṭumikāyā’ti paripīḷana-parasāsana-saṅkhātakaṭumikāya. Olārikaviññāṇato’ti mahante ārammaṇe pavattaviññāṇato. Ahitaviññāṇato’ti dukkhasaṅkhātaahite pavattaviññāṇato. Sabhāganimittato’ti sabhāgārammaṇato. Visabhāganimittato’ti nāmavaṇṇādi - aññamaññavisadisārammaṇato. Kathābhiññāṇato’ti parakathāsaṅkhātaabhiññāṇato. Lakkhaṇato’ti goṇa-sakaṭa-danta-piḷakādilakkhaṇato. Saraṇato’ti parehi sarāpanato muddāto’ti akkharasikkhanato. Bhāvanāto’ti abhiññāsasaṅkhātabhāvanāto. Pothakanibadhanato’ti pothake likhitaovādaakkharadhāraṇato. Anubhūtato’ti channaṃ ārammaṇānaṃ anubhutapubbato. Nibadhantī’ti pīḷenti. Lipiyā sikkhitattā’ti akkharassa sikkhitattā.

Sattamevagge satiākārapañho paṭhamo.

Vassasatapañho dutiyo.

Anāgatapañho tatiyo.

Dūrabrahmalokapañho catutho.


三十二...乃至...庄严即此中三十二大人相的本体在许多经中已来。那是显明的。八十种随好的本体不显明,仅在《胜者庄严注》中出现。因此我们将显示它。什么是八十种随好?指节分明,指节渐次,指节圆满,指甲赤红,指甲高起,指甲光滑,踝骨隐没,双足平等,行步如象,行步如狮,行步如鹅,行步如牛,身体右旋,两膝圆满美好,具足男相,脐不凹陷,脐深邃,脐右旋,如金芭蕉茎,手臂如象王之鼻,身体渐次,身体光滑,身体洁净,身体分明,一切身体不过不少,身体不萎,身体无痣等,身体渐次美好,身体清净,身体具千俱胝象力,鼻高耸,鼻形端正,齿肉赤红,牙齿洁白,诸根清净,牙齿圆满,唇红如频婆果,面容长广,手纹深邃,手纹长远,手纹正直,手纹形状美好,身躯圆满,两颊圆满,眼长而广,眼具五种净色,睫毛上卷,舌薄柔软赤红,舌长广,耳长美好,血脉不突,血脉不隐,头如伞盖美好,额长阔庄严,眉形端正,眉色乌黑,身体柔软,身体极明亮,身体极柔和,身体极清净,身体柔美,身体光润,身体香美,身毛相等,出入息极微细,面貌端正,面貌香美,头顶香美,发色深青,发右旋,发形端正,发光润,发细软,发不乱,发如宝冠庄严。
第三三十二人相问。
第五梵行问。
第六泪问。
第八领受味问。
第八慧问。
第九轮回问。
第十念问。
"尊者那先,如是一切念生起时都是了知的,没有剧烈的念"即在我如是思维方式时,一切念都是了知的,自明的,不依他人教导而生起,没有称为彻底觉悟、他人教导的剧烈之念,这是意思。
第十一念了知问。
含有十一问的第六品。
了知者即与念俱行特别了知者。剧烈即称为折磨、他人教导的剧烈。粗识即在大所缘上转起的识。不利识即在称为苦的不利上转起的识。同分相即同分所缘。异分相即名色等互相不同的所缘。语言了知即称为他人言语的了知。相即牛、车、牙、疮等相。忆持即由他人使忆持。印记即学习文字。修习即称为神通智的修习。书写执持即执持写在书上的教诫文字。经验即六种所缘的曾经经验。执著即折磨。因学习文字即因学习字母。
第七品中第一是念行相问。
第二是百年问。
第三是未来问。
第四是远梵天界问。


Brahmalokakasmīrapañho pañcamo.

Sattabojjhaṅgapañho chaṭṭho.

Puññabahutarapañho sattamo.

Jānājānapañho aṭṭhamo.

Uttarakurupañho navamo.

Dīghaaṭṭhikapañho dasamo.

Assāsapassāsapañho ekādasamo.

Samuddapañho dvādasamo.

Ekarasapañho terasamo.

Nathi dutiyaṃ paññāya chedananti yaṃ chedanaṃ paññāya saddhiṃ dvayaṃ taṃ chedanaṃ nathiti atho. Chedanapañho cuddasamo. Bhutajivapañho pannarasamo. Dukkarapañho soḷasamo therena paṭhamaṃ vutto. Soḷasapañhasahito sattamo vaggo.

Sampati kā velā’ti idāni kā velā sampattā’ti yojanā. Gamissantiti tayā saddhiṃ gamissanti. Bhaṇḍato bhaṇḍāgārato. Rājadeyyānīti rājasantakāni.

Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭhe rājā’ti tassa nāgasenatherassa asītipañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā. Abbhantarakathāyañhi aṭṭhāsīti pañhā paṭhamadivase visajjitā. Tayo divase pāsāde bhattakiccato paṭṭhāya yāva paṭhamayāmāvasānā aṭṭhāsīti pañhā visajjitā ahesuṃ.

Bāhirakathāpañhā tayo. Tena saddhiṃ ekanavuti pañhā honti.

Ekanavutīpañha paṭimaṇḍitā.

Milidapañhavaṇṇanā samattā.

Meṇḍakapañhe pana bhassappavādīti vohārakusalatāya yuttavacanasaṅkhātabhassavadanasīlo. Vetaṇaḍīti theravādena saddhiṃ viruddhavacanavadanasīlo.

Vasanto tassa chāyāyāti dhammacariya-gurusaddhāpaññādiguṇamaṇḍito, assaddhopi so tassa’ medhāvī amatābhimukho’ti evaṃ vuttehi sobhaggaguṇehi samannāgato tassa therassa karuṇāpaññāvasena pavattakāraṇākāraṇahitupamāyuttiupadesavacanasaṅkhātachāyāya vasanto. Tāni hi therassa karuṇāñāṇaṃ nāmakāyato pavattanti pakatisarīrato pavattachāyā viya hotī tī.

Addakkhi meṇḍake pañhe’ti ñāṇacakkhunā meṇḍake gambhīre pañhe addakkhi. Athavā senakādibhāsitabbaṃ anekapariyāyabhāvena ceva abhutabhāvena ca meṇaḍakapañhasadise. Athavā dvīvacanavantattā tassa pañhassa dvimeṇḍakayuddhasadise’tipi vuttaṃ vaṭṭati.

Pariyāya bhāsitaṃ athi’ti’ānada, mayādve’pi vedanā vuttā pariyāyenā’tiādikaṃ pariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ imissā pariyāyanippariyāyadesanābhāvo jānitabbo? Upekkhāvedanā hi santamiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’ti ayaṃ hetha pariyāyo.

Sabhāvabhāsitaṃ athiti’tisso iha bhikkhave vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’tiādikaṃ nippariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ nippariyāyabhāvo jānitabbo? Vedanāsabhāvo hi tividho’ti ayametha nippariyāyo athi.

Sadhāyabhāsitanti’tīhi bhikkhave ṭhānehi jambudīpikā manussā deve tāvatiṃse uttarakuruke ca manusse adhigaṇhanti. Katamehi tīhi? Sūrā satimanto idha brahmacariyavāso’tiādikaṃ sadhāya bhāsitaṃ athi.’Idha brahmacariyavāso’ti idaṃ pabbajjābrahmacariyavāsanaṃ vuttaṃ na maggabrahmacariyavāsaṃ. Neyyathanītathavacanaṃ idha anāgataṃ. Tampi āharivā dassetabbaṃ.’Yaṃ kiñci vedayitaṃ sabbaṃ taṃ dukkhanti’ādikaṃ nyethavacanaṃ.’Sukhāpi kho vedanā aniccā saṅkhatā’tiādikaṃ yathārutavasena jānitabbaṃ nītathavacanaṃ athīti.

‘Neyyathavacanañceva atho sadhāyabhāsitaṃ

Pariyāyabhāsitañceva atho sabhāvabhāsitaṃ’,

Iti pañcappabhedaṃ’va sāsane jinabhāsitaṃ

Sallakkhevāna taṃ sabbaṃ athaṃ vadetha paṇḍito’ti;

Na rahassakaṃ kātabbanti athapaṭicchannavacanaṃ na kātabbaṃ.


第五梵天界迦湿弥罗问。
第六七觉支问。
第七福德较多问。
第八知不知问。
第九北俱卢问。
第十长骨问。
第十一入出息问。
第十二海问。
第十三一味问。
没有第二与慧的割断即与慧一起成为二的那个割断是没有的,这是意思。第十四割断问。第十五有情命问。第十六难作问是长老首先说的。含有十六问的第七品。
现在是什么时候即现在到了什么时候,这是结构。将去即将与你同去。从库房即从仓库。王应给的即王所有的。
国王对他的问题解答欢喜即国王对那位那先长老八十问的解答欢喜。因为在内部谈话中,第一天解答了八十八个问题。三天中从在宫殿用餐开始直到初夜结束解答了八十八个问题。
外部谈话有三个问题。与那些一起成为九十一个问题。
以九十一个问题庄严。
弥林达问注释完结。
在羊问中,言谈者即以言语善巧而说适当言语为性。辩论者即习惯说与上座部相违言论。
住在他的影中即具足法行、对师信仰、智慧等功德庄严,虽无信仰,但他以"智者趣向不死"如是所说的吉祥功德具足,住在那位长老以悲智而转起因果、利益、譬喻、道理、教导言语所称的影中。因为那些是长老的悲智,从名身转起,如从自然身体转起的影子。
见到羊问题即以智眼见到深奥的羊问题。或者类似于仙那迦等所说的,以多种方式和非真实性而如羊问题。或者因为那个问题有双重说法,也可以说如两羊相斗。
有方便说即有"阿难,我以方便说两种受"等方便言语。如何知道这方便说和非方便说的教说?因为"世尊说舍受在寂静胜妙乐中"这里是方便。
有自性说即有"诸比丘,这里有三受:乐受、苦受、舍受"等非方便言语。如何知道非方便性?因为受的自性是三种,这里是非方便。
依处而说即有"诸比丘,阎浮提人以三处胜过三十三天和北俱卢洲人。什么三处?勇敢、具念、此处有梵行住"等依处而说。"此处梵行住"说的是出家梵行住,不是道梵行住。应引经义和决定义的言语这里没有来。那也应取来显示。"凡是所受,一切是苦"等是应引经义。"乐受也是无常、有为"等应依文字而知的是决定义。
"应引经言语和依处所说,
方便所说和自性所说",
如是在教法中有五种区别的佛陀所说,
智者全部观察后应说其义。
不应作秘密即不应作隐藏义理的言语。


Garukaṃ pariṇamatīti garubhāvena paripākaṃ gacchati dadhabhāvena pākaṭo hotiti adhippāyo.

Ittaratāyāti appapaññatāya.

Tithavāsenāti

‘Uggaho savanaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti,

Pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti;

Evaṃvuttatithavāsena.

Snehasaṃsevā’ti piyapuggalasaṃsevanavasena. Mantisahāyo’ti mantī vicāraṇapañño sahāyo etassāti mantisahāyo.

Mā hāyi atho te abhikkamatīti attānuvādādibhaye uppanne vaṃ ettakena kāraṇena mā bhāyi. Katapuñño katabhīruttāṇo ñāṇasampannosammāpayoge ṭhito na cirasseva lokiyalokuttararatho te abhikkamati abhikkamissati pavattissati.

Allāpo’ti paṭhamāmantānā’ti keci vadanti. Raṭṭhakavacanaṃ āmantanā.

Sakkaccakārinā’ti hitakaraṇa-hitadesana-hitacintanānaṃ akhaṇḍakārinā.

Khalite dhammena paggahetabbo’ti sammāpaṭipattito vā yuttavacanato vā khalite antevāsikamhi dhammena sabhāvena taṃ taṃ kāraṇaṃ vavā sīlādiguṇesu paggahetabbo.

Meṇḍakapañhā gambhīragaṇṭhiguyhapañhā.

Abhivaḍḍhiyā vāyamatī’ti pariyattipaṭipattisāsanānaṃ abhivaḍḍhanathāya catupaccayadānādinā upāyena vāyāmaṃ karoti.

‘Bhavati saṅghena samasukho dukkhi dhammādhipatiko’pi ca;

Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhako

Sammādiṭṭhipurekkhāro anaññasathuko tathā;

Surakkho kāyakammādi samaggābhirato’pi ca

Akuho na varo cakke buddhādisaraṇaṃ gato

Dasa upāsakaguṇā nāgasenena bhāsitā’ti;

Imā tisso gāthā.

‘Pañcamaṃ lahu sabbatha sattamaṃ dvicatuthisu,

Chaṭṭhaṃ tu garupādānaṃ sesā aniyamā matā’ti;

Iminā vuttalakkhaṇena vuttā.

Lokasādhāraṇo’ti sattalokena sadiso,

Appattamānasānanti apapattaarahattaphalānaṃ;

Ñāṇaratanārammaṇenā’ti arahattamagagapadaṭṭhānasababaññuta ñāṇo bhagavā sabbaññu sabbadassāvī dasabalasamannāgato catuhi vesarajjehi samananāgato pabhinnapaṭisambhido chaḷabhiñño ca asādhāraṇañāṇo aṭṭhārasabuddhadhammasamannāgato, tassa arahattamagagañāṇaṃ dasabalādisabbaguṇadāyakaṃ sabbaññutañāṇaṃ sabbañeyyadhammajānanasamathanti bhagavato ñāṇaratanārammaṇena sakasakacittuppādena.

Ubbattīyante’ti pakatipakatito viparīyanto vinassante vā.

Nippabhā jātā kutithiyā vaṃ gaṇīvarapavaramāsajjāti kutithiyā micchādiṭṭhikā vaṃ bhadantaṃ gaṇivarapavaraṃ gaṇivarehi paraṃ seṭṭhaṃ āsajja pavā nippabhā nijjotā bhaveyyunti yojanā.

Meṇḍakapañhesu pūjāvañdhāvañdhāpañho aṭṭhupamāsahito paṭhamo.

Vāhasataṃ kho mahārāja vīhīnaṃ aḍḍhucūḷañca vāhā vīhī sattammaṇāni dve ca tumbā ekaccharakkhaṇe pavattavittassa ettakāvihīti lakkhaṃ ṭhapīyamānā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyunti etha sādikadiyaḍḍhavāhasataṃ thokena uddhaṃ upaḍḍhāvāhasatassa patanālike tumbo’ti aṅguttaraṭīkāyaṃ vuttaṃ. Aḍḍhacūḷanti vāhassa tassa aḍḍhādhikā vāhavīhī’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.



这是巴利文的完整中文翻译：
转变为重要的意思是达到成熟的状态，即变得像酸奶那样明显。
短暂性即智慧浅薄。
依时节而言，即：
"领受、听闻、询问、讲说、记持，
依此五法之力，称为时节住"；
如此所说的时节住。
亲近爱者即与可爱的人交往。有智慧的朋友是指有思考智慧的同伴。
不要害怕，而且你会进步，意为当自责等恐惧生起时，你不要因此而害怕。已作功德、已建立护卫、具足智慧、安住于正确修习的人，不久即可获得世间与出世间之道。
称呼即是初次问候，一些人如是说。国人的言语即是问候。
恭敬实行者即是完整实践有益之事、宣说有益之法、思维有益之事的人。
当有过失时应以法引导，即当弟子在正确实践或适当言语上有过失时，应以如实的方式或通过戒等功德来引导他。
诡辩问题即是深奥难解的问题。
致力于增长即是通过布施四资具等方法，为增长教法的学习与实践而努力。
"与僧众同乐共苦，以法为上；
随力分享，增长胜者教法；
正见为先，不依他转；
善护身业等，乐于和合；
不虚伪不骄慢，皈依佛等；
这是那先所说的十种优婆塞功德"；
以上是三首偈颂。
"第五轻遍处，第七在二四，
第六则重摄，余者无定准"；
依此所说相而说。
与世间平等即与众生世间相同。
未得意愿者即未证阿罗汉果者。
以智慧宝为所缘，即世尊是阿罗汉道的基础、一切智的所依，是一切知者、一切见者、具足十力、四无畏、无碍解、六神通、不共智、十八佛法，以其阿罗汉道智、赐予十力等一切功德的一切智、了知一切所知法的智慧，以世尊的智慧宝为所缘，以各自的心生起。
破灭即从自然状态转变或消失。
邪见者遇见最上导师而失去光彩，即邪见外道遇见您这位最上的导师后，变得黯然失色、失去光辉。
在诡辩问题中，供养、不孕问题附带八个譬喻是第一个。
大王啊，在一弹指间所生之福德，如果计算，一百车的稻谷加上半车多和七斛二斗稻谷都将耗尽。这里一百五十车多一点，即超过半百车落下时一斗，如增支注释书所说。半车多即是比一车多出一半的稻谷，也可以这样说。


‘Kuḍubo pasato eko patho te caturo siyuṃ

Āḷhako caturo pathā doṇaṃ vā caturāḷhakaṃ,

Māṇikā caturo doṇā khārīti catumāṇikā;

Khāriyo vīsa vāho’tha siyā tumbo dasammaṇaṃ

Āḷahako nithiyaṃ tumbo patho tu nāḷi nāriyaṃ,

Vāho tu sakaṭo ceko dasa doṇā tu ammaṇa’nti;

Abhidhānappadipikāyaṃ vutto sakaṭapapamāṇo vāho’ti vinayaṭīkāyampana’ dve sakaṭā vāhā eko vāho’ti vuttaṃ. Vihīnaṃ vāhasatañca aḍḍhacūlañca vāhasatassa aḍaḍhañaca cūḷaṃ aḍaḍhato thokena ūnaṃ vā hoti. Yathāvuttavāhato adhikāni vīhisattammaṇāni vīhīnaṃ satta ammaṇāni dve ca tumbā hontī’ti yojanā. Vīhīnaṃ sādhikadiyaḍḍhavāhasatanti adhippāyo.

Ekaccharakkhaṇe pavattacittassā’ti imassa lakkhanti iminā sambadho. Lakkhanati ci gahaṇasallakkhaṇathaṃ sampadānathe cetaṃ upayogavacanaṃ’ divāvihāraṃ pāvisī’ti divāvihārathāya pāvisitiādisu viya. Lakkhasaddo ca lakkhaṇavācako. Vuttañhetaṃ abhidhānasathe.

‘Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ aṅko’bhiññāṇalakkhaṇaṃ,

Ciṇhañcāpi tu sobhā tu paramā susamā’tha cā’ti;

Parikkhayaṃ pariyādānanti khīṇabhāvaṃ gaccheyyuṃ. Iminā dasādhikadiḍḍhavāhasatavīhito adhikāniekaccharakkhaṇe pavattacittānī’ti dasseti.

Evaṃ ekaccharakkhaṇe pavattacittassa ettakavīhito anekabhāvaṃ dassevā idāni ekaccharakkhaṇe pavattacittassa puggalavisesavasena visesabhāvaṃ dassetuṃ tatrīme’tiādimāha.

Tatha

Tatrāti sattavidhesu sattesu.

Ime sattavidhā cittā pavattantīti imāni sattavidhāni cittāni pavattanti.

Abhāvitakāyā’ti pañcupādānakkhadhakāyesu aniccādivasena abhāvitakāyā.

Abhāvitasīlā’ti abhāvitalokuttarasīlā.

Tīsu ṭhānesu’ti sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa samugghāṭitaṭṭhānavasena tīsu ṭhānesu. Uparibhumīsu’ti sakadāgāmiādīnaṃ pañcakkhadhasaṅkhāta uparibhumisu?

Pañcasu ṭhānesu’ti heṭṭhā vuttesu tīsu ṭhānesu rāgadosatanuṭṭhānadvayaṃ pakkhipivā pañca ṭhānāni veditabbāni.

Dasasu ṭhānesu’ti heṭṭhā pañcaṭṭhānāni ceva gahitaggahaṇanayena sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa-lobha-vyāpāda-saṅkhāta-pa- ñcorambhāgayasaññejanasamugghāṭitaddhānavasena pañcौddhamhāgiya saṃyojana samugghāṭitaṭṭhānavaseneva. Aparāti pañcā’ti dasa ṭhānāni vipassanāya ārammaṇabhutā pañcupādānakkhadhā yevāti gahetabbaṃ.

Nārācassā’ti usuaggapavesita-ayomaya nārāvassa

Daḷhaṃ cāpasamārūḷhassā’ti daḷhacāpadhanumhi āropitassa.

Tathā’ti bhagavato lahukaparivattane. Uttarikāraṇa’nti yamakapāṭihāriyato uttariyaṃ vuttaṃ

Tampi mahārāja pāṭihiranti tamabhagavato aggikkhadha-udakadhārā-pavattana-saṅkhāta-yamakapāṭihīraṃ attano paresaṃ rāgādipaccanīkaharaṇato pāṭihiraṃ.

Āvajjanavikaḷamattakenā’ti bhagavatā anuppāditavasena manodvārāvajjanassa hīnavasena

Sabbaññupañho dutiyo.

Chakoṭṭhāse kate kappe’ti catusaṭṭhiantarakappapamāṇe vivaṭṭaṭṭhāyikappe chakoṭṭhāse kate.


这是巴利文的完整中文翻译：
"一杯量是一巴索，四巴索为一阿罗，
四阿罗为一斗，或称四阿罗量，
四斗为一玛尼，四玛尼为一卡利；
二十卡利为一车，而一荜为十斛，
阿罗于女性称荜，巴索于女性称纳利，
一车即一载，十斗为一斛"；
在《词语灯》中说明车量为一载，但在《律藏注》中则说"两车为一载，一载"。稻谷一百车加上半车多，即百车的一半又多一点，或略少于一半。如上所说的载量之外，还有七斛稻谷和两荜，这是解释。稻谷约一百五十车多一点的意思。
一弹指间所生心的标记，与此相连。标记即为了辨识而取，这是宾格表示目的，如"入昼住"即为了昼住而入等。标记一词表示特征。在词义中确实如此说：
"污点、印记、标记、记号、标识、特征，
还有记号，以及最上、善美等"；
穷尽、耗尽即达到消失状态。这表示一弹指间所生的心多于一百六十车稻谷。
如是显示一弹指间所生心多于如此稻谷后，现在为显示一弹指间所生心依各种人的差别而有差异，而说"其中这些"等。
其中，即在七种众生中。
这七种心生起，即这七种心生起。
身未修习者，即对五取蕴身未依无常等修习者。
戒未修习者，即出世间戒未修习者。
在三处，即依断除身见、疑、戒禁取三处。在上地，即须陀洹等五蕴所称的上地。
在五处，即在前述三处加上贪瞋微薄两处而成五处。
在十处，即前述五处及依已取所取之法，断除身见、疑、戒禁取、贪欲、嗔恚等五下分结处，以及五上分结断除处。其他五者，即应理解为作为观智所缘的五取蕴。
铁箭，即箭尖射入的铁制箭。
安置于坚弓，即安置于坚固弓上。
如是，即如世尊迅速转变。更殊胜之事，即说比双神变更殊胜。
大王啊，那神变，即世尊显现火聚、水流的双神变，因断除自己和他人的贪等对治而称为神变。
仅缺少转向，即由于世尊未生起而在意门转向上有所欠缺。
一切知者问题是第二个。
将劫分为六分时，即将六十四中劫量的住劫分为六分时。


Atikkante paṭhamakoṭṭhāse kiñci sādhikadasantarakappapamāṇe vicaṭṭaṭṭhāyikappassa paṭhamakoṭaṭhāse atikkante devadatto saṅghaṃ bhidi devadattapabbajjāpañho tatiyo

Yamaniyame’ti

‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccaṃ kammamayaṃ yamo,

Āgantaṃ sādhanaṃ kammaṃ aniccaṃ niyamo bhave;

Ahiṃsāsaccamādheyyaṃ brahmacāra pariggaho,

Niccaṃ sarīrasoceyyaṃ yamo nāmāti vuccare;

Santosa-mona-sajjhāyā kicchākahāro ca bhāvanā,

Sayampāka-vane vāsā-niyamā-niccasādhyatā’;

Evaṃ vutte yamakamme ca niyamakamme ca.

Yaṃ tathāgato…pe… evamadhippāyo athi yaṃ yena guṇena hetu bhutena…pe…evaṃ adhippayo hoti taṃ buddhānaṃ guṇaṃ abhutaṃ athiti yojanā.

Parakkamo dakkhāpito’ti pāramīpūraṇe parakkamo vāyāmo dakkhāpito pekkhāpito.

Hiyyo obhāsitā’ti jinānaṃ pāramī ca nayā bhiyyo atisayena obhāsitā.

Bhidi tithiyānaṃ vādagaṇṭhinti vaṃ tithiyānaṃ micchāvādagaṇṭhiṃ pabhidi.

Bhinnā parappavādakumbhā’ti parappavādā tayā bhinnā.

Gambhīro uttānikato’ti ativiya gambhīro pañho tayā uttātīkato.

Sammāladdhaṃ jinaputtānaṃ nibbāhananti paramicchāvādaharaṇe upāyasaṅkhātaṃ nibbāhanamukhaṃ jinaputtānaṃ jinaputtehi suṭṭhu laddhaṃ.

Evametanti sabbaṃ heṭṭhāvuttavacanaṃ tayā vuttaṃ yathā hoti taṃ,

Sabbaṃ vacanaṃ evaṃ sabhāvato hotīti ajjhāhārayojanā;

Gaṇīvarapavarā’ti ālapanametaṃ gaṇīnaṃ gaṇaparisānaṃ varaparama,

Atiseṭṭha yathā tayā vuttaṃ mayaṃ tathā sampaṭicachāmā’ti;

Pathavikampanahetupañho catutho.

Nathaññaṃ cethāti etesu saccesu vijjamānaṃ saccato aññaṃ kāraṇaṃ paṭivedhassa ca nathi.

Sīharathenā’ti seṭṭharathena mañcarathena. Sīhasaddo vā usabhasaddo vā aññasaddena payutto seṭṭhavācako hotīti.

Sivirājadibbacakkhupañho pañcamo.

Kalalaṃ osaratīti idaṃ mātuyā piṭṭhikaṇṭakanābhīnaṃ majjhaṭṭhānabhute gabbhapatiṭṭhānārahaṭṭhāne sannicitaṃ paṭikalalasadisaṃ madarattalohitaṃ sadhāya vuttaṃ, na kalalarūpaṃ.

Mukhapānenapi dvayasantipāto bhavatīti mukhapānenapi saha mātā ca utunī gabbho paccupaṭṭhito’ti dvayasannipāto bhavati.

Purimena tatha kāraṇaṃ vakkhāmīti purimena sāmavathunā tesaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ sannipātānaṃ antogadhabhāve kāraṇaṃ yūttivacanaṃ kathessāmi.

Te sabbe’ti ye keci sattā mātugabbhaṃ okkantā te sabbe sattā ye vanarukkhādayo’ti yojanā.

Yo koci gadhabbo’ti yo kovi attano kammena tatha tatha upagannabbasatto.

Gababhāvakkantipañho chaṭṭho.

Saddhammo’ti paṭisambhidāppattakhīṇāsavasantakādhigamasaddhammo suddhanaya-paṭivattanavasena paṭivedhasaddhammo vā.

Taṃ khayaṃ paridīpayanto’ti tena vacanena pubbapañcavassasatappa-māṇaṭṭhānāraha-saddhammakkhayaṃ paridīpayanto.

Sesakaṃ paricchidīti sesakaṃ pacchimapañcavassasataṃ saddhammatiṭṭhanakkhaṇaṃ paricchidi. Taṃ dīpanākāraṃ paricchadanākārañca dassento vassasataṃ sahassantiādimāha.

Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

Vassasatappamāṇapañho sattamo.



我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
在第一时期过去之后，即在超过十劫多一点时间的第一部分过去后，提婆达多分裂僧团。这是关于提婆达多出家的第三个问题。
关于戒律和规范：
"为了修身而持续不断的业行称为戒律，
为了成就而暂时的业行称为规范；
不杀生、诚实、不占有、梵行和节制，
经常保持身体清净的称为戒律；
知足、沉默、诵经、苦行节食和禅修，
自己煮食、林中居住是非永久性的规范。"
这样说明了戒律之业和规范之业。
如来...等等...这样的意思是，以某种功德作为因...等等...这样的意思，是诸佛的非虚假功德，这就是其意义。
"显示精进"意为在圆满波罗蜜时显示努力和精进。
"昨日照耀"意为胜者的波罗蜜和方法极其显著地照耀。
"破除外道的论结"即是破除外道的邪见纠结。
"打破他论之瓶"意为你打破了他人的论调。
"深奥变浅显"意为极其深奥的问题被你阐明。
"佛子们善得解脱"意为在破除极端邪见时，佛子们很好地获得了方便之道。
"如是"即是你所说的一切前述之语，
一切语言都是如此本性，这是补充解释；
"最胜领众者"这是称呼语，意为众团之最上最胜者，
如你所说，我们也如此认可。
这是第四个关于地震原因的问题。
"此外别无他"意为在这些真理之中，除了真实之外再无其他证悟的原因。
"狮子车"即最胜之车、高贵之车。狮子或牛王等词与其他词结合时表示最胜之义。
这是第五个关于尸毗王天眼的问题。
"进入羯罗蓝"这是指积聚在母体脊椎和脐部中间适合胎儿安住处的红色血液，而不是指羯罗蓝色身。
"以口饮亦有二者和合"意为以口饮食时，母亲适期且胎儿现前，故有二者和合。
"我将依前说明其因"意为我将依前述事项解说这两三种和合包含的道理。
"所有这些"即是所有入母胎的众生，所有这些众生，如林中树木等，这是解释。
"任何干达婆"即任何依自业应当如此投生的有情。
这是第六个关于入胎的问题。
"正法"即是证得无漏解脱的圣者所具的证得正法，或是依清净方式实践而证悟的正法。
"显示其灭"意为以那些言语显示前五百年间应住正法的灭


Tatra ye te satte kammaṃ vibādhati te ime sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti, tesaṃ taṃ vacana micchā’ti pothakesu likhitaṃ taṃ dujjānaṃ. Tasmā ye satte kammaṃ vibādhati, te sattā kammavipākajā, dukkha vedanā vedayantīti ye pana sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti tesaṃ taṃ vacanaṃ micchā’ti pāṭhena bhavitabbaṃ. Evañhi sati pubbāparaṃ sameti.

Tatra ye te navavidhā’ti tatra dasavidhesu kuppavātesu ye te navavidhā kuppavātā.

Na te atīte uppajjantiti te vātā atīte bhave kammabalena na uppajjanti. Sesa padadvaye’pi eseva nayo.

Tehi tehi kopehī’ti tehi tehi sītādikopappakārehi.

Sakaṃ sakaṃ vedananti attano attano phalabhūtaṃ vedanaṃ.

Visamaparihārajā’ti catunnaṃ iriyāpathānaṃ visadisaharaṇato jātā vedanā.

Opakkamikenā’ti daṇḍappahāradivasena parūpakkamena.

Kammavipākajā’ti kammavipākabhutapañcakkhadhato jātā.

Bahutaraṃ avasesanti kammavipākajavedanāto avasesaṃ vedayitaṃ bahutaraṃ.

Na sambhavatīti na sampajjati.

Bījaduṭṭhatā’ti khettato aññakāraṇaduṭṭhatā.

Kammavipakato vā’ti etha

‘Vemātubhātikaṃ pubbe dhanahetu haniṃ ahaṃ

Tena kammavipākena devadatto silaṃ khipi;

Aṅguṭṭhaṃ piṃsayī pāde mama pāsāṇasakkharā’ti;

Ayaṃ gāthā vattabbā tatha dhanahetu’ti dāsidāsasaṅkhāta-jaṅgamadhana-hetu. Dhanañhi thāvarajaṅgama-saṃhārima-aṅgasama-anugāmidhanavasena pañcavidhaṃ.

Kiriyato vā’ti devadattassa upakkamakiriyato vā.

Bhojanaṃ visamaṃ pariṇamatīti kucchigatabhojanaṃ visamaṃ paripakkabhāvaṃ gacchati.

Tāya ca pana vedanāyā’ti idaṃ kattathe karaṇavacanaṃ.

Nikāyavarañchake’ti etha lañchanti sañcānanti etena etha vā puññapāpāni paṇḍitajanāti lañchako’ti nikāyavaro ca so lañchako cāti viggaho.

Sabbākusalajjhāpanapañho aṭṭhamo.

Imasmiṃ pañhe therassa ekaṃsikaṃ byākaraṇaṃ na hoti. Tasmā vicārevā yaṃ yuttaraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro. Maggavajjhā hi kilesā anupādinnakabhutā ye neva atītā anāgatā na paccuppannā. Upādinnakanirodhakathā ca anāgatabhavaṃ sadhāya kathitā bhagavato uppannā vedanā imasmiṃ paccuppannabhaveyeva hoti. Aparāparavedaniyakammañca buddhapaccekabuddhehi’pi na sakkā nivāretuṃ. Tasmā therassa kammavipākato vā esā vedanā nibbattā’ti vādo yuttataro’ti gahetabbaṃ. Yadi evaṃ kasmā thero anekavihitaṃ kathesī?Ti. Rājā milido ñāṇabhedaṃ gavesanto vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo hoti. Tassa ajjhāsayavasena anekavihitaṃ kathesī’ti parihāro vattabbo aññesu īdisesu ṭhānesu yuttiyeva gavesitabbā, na ekacintinā bhavitabbanti.

Katassa paticayo’ti catusu saccesu katasoḷasakiccassa paticayo puna vaḍḍhanaṃ nathi.

Nibbāhitabbo’ti nibbeṭhetabbo kathetabbo. Paṭisallānanti kāyikacetasikapaṭisallānakiriyā. Athato pana paṭisallānaṭṭhāne lahitabbā samādhisatisampajaññādayo kusalā dhammā paṭisallānaṃ nāma.

Rakkhatīti samparāyikaapāyādidukkhato rakkhati.

Paṭisallānapañho navamo.

Taṃ iddhibalanti tena iddhibalena labhitabbakappakappāvassaṭṭhānaṃ.

Antamaso accharāsaṅghātamattampīti sabbantimena paricchedena accharāsaṅghātamattampi kālaṃ pañcakkhadhasaṅkhātabhavassa pavattanaṃ na vaṇṇemi, appavattananibbānameva vaṇṇemīti adhippāyo.

Iddhibalakittanapañho dasamo.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
其中业障碍那些众生，这些众生排斥原因，他们的言论是错误的，这样记载在书中是难以理解的。因此，业障碍那些众生，那些众生承受业报所生的苦受，而那些排斥原因的众生，他们的言论是错误的，应当如此诵读。如此则前后相符。
其中那九种，即在十种乱风中的那九种乱风。
它们不在过去生起，即这些风不因业力在过去世生起。对其余两处也是同样的道理。
以种种扰动，即以寒冷等各种扰动方式。
各自的感受，即各自作为果报的感受。
不平衡行为所生，即由四威仪不均衡运用而生的感受。
加害所生，即由棍杖等他人加害而生。
业报所生，即由业报所成的五蕴而生。
其余更多，即除业报所生的感受外，其余的感受更多。
不会发生，即不会产生。
种子败坏，即除田地外其他原因的败坏。
或从业报，在此：
"我往昔因财杀同母兄弟，
以此业报提婆达多投石；
石块碎片压伤我的脚趾。"
应当说此偈，其中"因财"是指奴仆等动产。财产有五种：不动产、动产、可搬运物、身体部分、随身之物。
或从行为，即从提婆达多的加害行为。
食物不正常消化，即腹中的食物不正常地成熟。
以及由于那个感受，这是表示作者的工具格。
在圣典印可者，此中"印可"即是认可或在此善恶被智者认可，即圣典殊胜且为印可者的复合词。
这是第八.个关于灭尽一切不善的问题。
在这个问题中，长老没有作出一边倒的回答。因此应当思考何者更合理后采纳。这是思考的方式：道所断的烦恼是无执取的，既非过去、未来也非现在。而所说的有执取灭尽是就未来生有而言，世尊所生起的感受只在此现在生有中。连佛陀与辟支佛也不能阻止后后受报之业。因此应当采纳长老所说"这感受是从业报所生"的说法更为合理。如此，为何长老说了种种方式？因为弥兰陀王寻求智慧的差别，想听闻种种巧妙的解说。应当说是随顺他的意乐而说种种方式。在其他类似情况下应当寻求合理性，不应固执一见。
已作的积集，即对四圣谛已作十六行相的积集无需再增长。
应当解说，即应当解释、说明。独处，即身心独处的行为。而依义理说，在独处之处所获得的正定、正念、正知等善法称为独处。
保护，即保护免于未来的恶趣等苦。
这是第九.个关于独处的问题。
那神通力，即以那神通力所能获得的劫或半劫住世。
乃至弹指顷，即以最低限度而言，我不赞叹五蕴所成的有即使存续一弹指那么短的时间，我只赞叹不再生起的涅槃，这是其意趣。
这是第十.个关于称扬神通力的问题。


Dasapañhapaṭimaṇḍitaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

Abhiññāyāhaṃ bhikkhave dhammaṃ desemīti pañcakkhadhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatidriyāni, nava hetu, cattāro āhārā, sattavassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittānītiādinā abhivisesena sabbaññutañāṇena jānivā dhammaṃ desemi.

Aññaṃ uttariṃ…pe…satanti khuddānukhuddakato aññaṃ uttariṃ catupārājika - terasa saṅghādisesa - tiṃsanissaggiya - dvānavuti - pācittiya - catupāṭidesanīya - sattādhikaraṇa -sikkhāpada - saṅkhātadiyaḍḍha - sikkhāpadasataṃ.

Tehipi na ekajjhakatā’ti attano cittaniṭṭhā ekantabhāvena na katā.

Dhammasaṇṭhitapariyāyenāti yañca taṃ āpattiṃ āpanno tañca yathādhammo kāretabbo’ti vuttadhammasaṇṭhitipariyāyena.

Khuddānukhuddakasamūhananapañho paṭhamo.

Aniccampana rūpanti vibhajjabyākaraṇiyo pañho’ti aniccaṃ nāmarūpaṃ, kiṃ. Rūpamevā?Ti puṭṭho aniccaṃ nāmarūpampi aniccā vedanā pī’tiādinā nayena vibhajivā byākātabbo vibhajjabyākaraṇīyo nāmā’ti atho. Kinnu kho cakkhunā sabbaṃ vijānātīti puggalo sabbaṃ cakkhunā kiṃ vijānātīti imasmiṃ pañhe kenāpi puṭṭho’katamena cakkhunā samantacakkhunā udāhu maṃsacakkhunā’ti vutte’āmā’ti vattabbo’ti ayaṃ pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho nāmāti yojanā.

Māluṅkyaputtapañho dutiyo.

Samuhato bhayahetu arahato’ti bhayahetu arahato arahantena samūhato.

Unnatāvanatā’ti sukhe unnatiṭhānavasena unnatā dukkhe maṅkuvasena onatā

Kuṭipurise’ti pākaṭapurise.

Āhaccapadanti bhagavato sabbaññutañāṇena visesevā vuttavacanaṃ.

Sabbatasapañho tatiyo.

Tena tesaṃ pavattenā’ti tesaṃ parittānaṃ tejavantānaṃ tena pavattena.

Visaṃ cikkhassanto’ti visaṃ vināsayamāno.

Uddhamadho ācayamāno’ti sarīrassa uddhaṃ sukhaṃ vaḍḍhayamāno.

Corānaṃ ukkhittalaguḷantī pothakesu likhitaṃ vericorānaṃ ukkhattalaguḷampīti pāṭhena bhavitabbaṃ. Vericorehi ukkhittamuggaraṃ na sambhavatīti atho.

Āhārathaṃ vā eratī’ti āhārakiccaṃ sampādeti.

Sūcikāyā’ti uddha-vamanābādhena.

Dūrupacārenā’ti duṭṭhapayuttena kāraṇena.

Sattānaṃ rakkhanaṃ mahārājā parittanti mahārāja, parittaṃ nāma sattānaṃ rakkhantānaṃ sattānaṃ anurakkhanaṃ hotīti yojanā.

Attanā katena ārakkhaṃ janātī’ti kammācaraṇādito pāpapuggalo attanā katena dosena parittassa rakkhanabhāvaṃ jahati vināseti.

Pararittānurakkhanapañho catutho.

Buddhabalato ca mārabalaṃ balavataraṃ na hotī’ti yojanā.

Pañcasālagāpañho pañcamo.

Tatra athantaraṃ athi’ti tatha tesu dvīsu vacanesu. Athabhedo athaviseso athi.’

Antaraṃ majjhavathañca khaṇokāso’pi hetusu vyavadhāne vinā cetha bhede chidde manasyapī’ti abhidhānasathe vuttaṃ.

Saññāvimokkhoti saññāya bhāvena āpattibhāvato vimokkho saññavimokkho. Sacittakāpattīti atho.

No saññāvimokkhoti saññāyābhāvena āpattibhāvato no vimokkho, nasaññāvimokkho, acittakāpattīti atho.

Pāpājānapañho chaṭṭho.

Etasmiñca mahārāja pañhe’ti etasmiṃ tayā pucchitapañhe.

Eko atho sāvaseso’ti’tathāgatassa kho ānadaevaṃ hotī’tiādivacanassa eko atho narāmisapariharaṇasaṅkhātaathena avasesena sāvaseso.

Gaṇapariharaṇapañho sattamo.

Katena ādānena vāti katena dosena vā.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
第八品十问注释完毕。
"诸比丘，我以证智说法"即是我以殊胜的一切智知见了五蕴、十二处、十八界、四圣谛、二十二根、九因、四食、七住、七受、七想、七思、七心等后而说法。
"其他更多...等...百"即是除小小学处外，其他更多的四波罗夷、十三僧残、三十舍悔、九十二波逸提、四悔过、七灭诤等学处，总计一百五十余学处。
"他们也未完全做到"即是未能完全依照自己的心意而行。
"以法住之理"即是如所说"若犯某罪则应如法处置"的法住道理。
这是第一.个关于废除小小学处的问题。
"无常之色"是应分别解答的问题，即被问到"是只有色无常吗？"时，应当分别解答说"名色无常，受也无常"等，这就是所谓应分别解答的问题。"是否一切都用眼识知？"即当被问到"人是否用眼识知一切？"这个问题时，若被反问"是用一切智眼还是肉眼？"应当回答"是的"，这就是所谓应反问解答的问题。
这是第二.个关于摩鲁迦子的问题。
"阿罗汉已断除怖畏因"即阿罗汉已断除了怖畏的原因。
"升降"即在乐时升起、在苦时低落。
"显明之人"即公开的人。
"确当之语"即由世尊的一切智殊胜所说之语。
这是第三.个关于一切怖畏的问题。
"以他们的那种运作"即是那些小护咒有力者的那种运作。
"消除毒"即是消灭毒素。
"上下增益"即增长身体上下的安乐。
"盗贼举起木棒"在书中记载，应当读作"敌对盗贼举起木棒"。意思是敌对盗贼举起木槌是不可能的。
"引导食物"即是完成食物的作用。
"针刺"即是上吐的病痛。
"恶加持"即是恶意施行的方法。
"大王，护咒是众生的保护"，大王，所谓护咒即是对众生的保护和守护，这是解释。
"由自作而知保护"即作恶之人因自己所作的过失而舍弃、毁坏护咒的保护作用。
这是第四.个关于护咒守护的问题。
"佛陀之力比魔罗之力更强"，这是解释。
这是第五.个关于五沙罗村的问题。
"此中有差别"即在那两种说法中有意义的差别。
如《同义词典》中说："间隔指中间、空隙、时机，也用于因缘、隔离、差异、裂缝、意向。"
"想解脱"即由于有想而成为犯戒的解脱，即是有心犯戒。
"非想解脱"即由于无想而成为犯戒的非解脱，即是无心犯戒。
这是第六.个关于认识恶的问题。
"大王，在这个问题中"即在你所问的这个问题中。
"一个意义有余"即"如来这样想"等言语的一个意义是以无贪处理为余。
这是第七.个关于众人处理的问题。
"以所作之执取"即以所作之过失。


Abhejjaparisapañho aṭṭhamo.

Aṭṭhapañhavanto dutiyavaggo.

Seṭṭho yamo’ti

‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccakammamayaṃ yamo

Āgantukasādhanaṃ kammamaniccaṃniyamobhave’;

Ahiṃsā saccamādheyyaṃ brahmacāri apariggaho

Niccaṃ sarīre sādhyattā yamo nāmāti vuccare’ti;

Evaṃ vutto seṭṭho yamo.

Aggo niyamo’ti

Santosa mona-sajjhāyā kicchāparo ca bhāvanā,

Sayampākavanavāsā niyamāni ca sādhayato’ti;

Evaṃ vutto aggo niyamo.

Tatha ahiṃsā’ti iminā karuṇā vuttā. Saccanti vacīsaccañāṇasaccaparamathasaccāni. Ādheyyanti ādheyyavacanatā brahmacārīti methunavirati. Apariggahoti mama idanti pariggahitataṇhārahitabhāvo vutto santosamonasajjhāyā’ti dvādasavidhasantosā pāpappavāhā na buddhavacana sajjhāyā. Kicchāparoti iminā dhūtaṅgapariharaṇaṃ bhāvanā’ti parikamma bhāvanādayo tisso bhāvanā. Sayampākavane vāsā’ti etha imasmiṃ sayampākevane buddhasāsane sayampākavirati gahetabbā. Ādiākārenacāti.

Cāro’ti sekhiya vaggānurūpenagāmavihāresu cāro.

Vihāro’ti samaṇasārupperiyāpathavihāro ceva dibbabrahmaariyavasena tividhadhammavihāro ca.

Sayaṃmo’ti idriyasaṃyamo.

Saṃvaro’ti pātimokkhasaṃvaro.

Khantī’ti adhivāsanakhanti ñāṇakhanti.

Sikkhāpadānaṃ uddeso’ti sikkhāpadānaṃ pāḷi.

Uggahaparipucchā’ti sikkhāpadānaṃ aṭṭhakathā uggahaṇaṃ

Kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo’ti iminā dviliṅgasarūpaṃ dasseti

Bhaṇḍubhāvo dvaṅgulakesovā navamuṇḍo vā’ti adhippāyo bhavati hi.

‘‘Yamo ca niyamo ceva cāro cavihāro tathā,

Saṃyamo saṃvaro ceva khantī ca soraccampi ca;

Ekantacariyā ceva ekattābhiratā’pi ca,

Paṭisallānasevanaṃ hiriotappameva ca;

Appamādo ca vīriyaṃ uddesaparipucchā tathā,

Sīlādyabhirati ceva nirālayasabhāvato;

Sikkhāpadābhipūraṇamiti vīsappabhedena,

Samaṇakaraṇā dhammā nāgasenena desitā;

Kāsāvadhāraṇañceva bhaṇḍubhāvo tathā iti,

Duve samaṇaliṅgā’ca nāgasenenadesitā’ti;

Sāmaññaṃ upagato’ti vīsatidhammadviliṅgehi sadisabhāvaṅgato.

So sāmaññanti so samaṇabhāvo. Aggaparisanti bhikkhuparisasaṅkhātaṃ aggaparisaṃ.

So me āgamo’ti vīsatidhammadviliṅgānaṃ mayhaṃ sattāne so āgamo nathi.

Puthujjanapañho paṭhamo.

Ye te bhabbā’ti ye te sattā bhavyā yuttā

Mukhalohitapaggharaṇapañho dutiyo.

Tappaṭibhāganti tena vathaguyhena sadisaṃ.

Anusāsaniyaṃ anuvāsetīti uparibhāge passāvamagge vathikammaṃvuttaṃ āyubbede

‘Vamanaṃ recanaṃ nasyaṃ nirūha anuvāsanaṃ

Ñeyyaṃ pañcavidhaṃ kammaṃ vidhānaṃ tassa vuccate’ti;

Nirūhaanuvāsanavasena hi duvidhaṃ vathikammaṃ.

Tatha nirūhavathikammaṃ adhobhāge vaccamagge kātabbaṃ. Anuvāsanavathikammaṃ uparibhāge passāvamagge kātabbaṃ. Vathikammaṃ uttaravathikammampi idaṃ nāmadvayaṃ tesaṃyeva nāmanti. Tassa ṭīkā?

‘‘Sambādhasseva sāmantā tatha kammaṃ duvaṅgulaṃ,

Vāritaṃ vathikammampi sambādheyeva satthunā’’;

Vathikammanti telabhesajjānaṃ vijjhanavasenakattabbaṃ vathikammanti vinayaṭīkā.

Guyhappakāsanapañho tatiyo.

Asārambhenāti niddosena.

Catusaccāhisamayo’ti catunnaṃ ariyasaccānaṃ ñāṇena abhisamayo.

Purisattananti purisattaṃ, soyeva vā pāṭho.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
这是第八.个关于不可破坏僧团的问题。
第二品八问完毕。
最胜戒律：
"为修身而行持的永恒业为戒律，
为暂时成就而作的非常业为规范；
不杀生、诚实、无执、梵行与无取，
经常为身体所修，此称为戒律。"
如是所说的最胜戒律。
最上规范：
"知足、沉默、诵经、苦行与禅修，
自煮食、林中住，此等为规范。"
如是所说的最上规范。
其中"不杀生"是说悲悯。"诚实"即语言真实、智慧真实、究竟真实。"无执"即说话负责。"梵行"即远离淫欲。"无取"即说没有"这是我的"这样的执取渴爱。"知足、沉默、诵经"即十二种知足、除恶、诵佛语。"苦行"即此说持头陀行。"禅修"即准备、修习等三种禅修。"自煮食、林中住"，在此佛教中应理解为不自煮食和林中住。及其他等。
"行为"即依照细行品在村落和寺院中的行为。
"住"即沙门威仪住以及天、梵、圣等三种法住。
"防护"即诸根防护。
"律仪"即波罗提木叉律仪。
"忍耐"即安忍和智慧忍耐。
"诵学处"即学处的经文。
"受持询问"即学习学处的义注。
"持袈裟和剃发"以此显示两种外相。
意思是剃发为留两指宽的头发或新剃光头。
"戒律与规范，行为以及住，
防护与律仪，忍耐与柔和；
独行与独乐，亲近独处修，
惭愧二法等；
不放逸精进，诵习与询问，
乐于戒等德，本性无执著；
圆满诸学处，如是二十分，
那先所说的沙门应行法；
持袈裟剃发，如是等二种，
那先所说的沙门外相也。"
"趣入沙门"即进入二十法和二相的相似状态。
"那沙门性"即那沙门的状态。"最上众"即比丘僧众所称的最上众。
"我无此入处"即我身中无此二十法二相的入处。
这是第一.个关于凡夫的问题。
"那些应当"即那些众生应当、适合。
这是第二.个关于口出血的问题。
"与此相似"即与那秘处相似。
"灌注教导"即在上部小便道的灌油疗法，如医典所说：
"催吐、泻下、鼻疗、灌肠、灌油，
应知五种疗法，其方法如下所述。"
灌疗分为灌肠和灌油两种。
其中灌肠疗法应在下部大便道施行。灌油疗法应在上部小便道施行。灌疗、上部灌疗这两个名称都是指这些疗法。其注释说：
"在密处周边，如是二指量，
导师制止在密处行灌疗。"
律注说：灌疗即以油药注入的疗法。
这是第三.个关于显露密处的问题。
"无害"即无过失。
"四谛现观"即以智慧现观四圣谛。
"人性"即人的本性，或就是这样的读法。


Aññaṃ kayiramānaṃ aññena sambhavatīti aññaṃ lokuttaraphalaṃ ārabbha vipassanā kammaṃ tena kayiramānaṃ aññena lokiyaphalena sambhavati, lokiyaphalaṃ detīti adhippāyo. Sabhāvampī’ti sabhāvena vacanena.

Yo akkosanto’ti yo paraṃ akkosanto.

Kiriyāyeva katā’ti dosavantassa puggalassa kiriyāyayeva karaṇenayeva moghapurisavacanakatā’ti.

Savaṇena…pe… jigucchatīti bhagavato bhagavantassa savaṇena sāsanasavaṇena.

Ottappatī’ti jigucchati.

Bhiyyodassanenāti bhagavato dassanena ottappati jigucchati.

Moghapurisavacanapañho catutho.

‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ

Jānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,

Āraddhavīriyo dhuvamappamatto

Sukhaseyyaṃ pucchasi kissahetu’’ti;

Idaṃ catukkanipātñāgataṃ palāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

Iti phadana rukkhe’pi tāvade’ti milide āgataṃ. Jātake pana

‘‘Iti phadanarukkhepi devatā ajjhabhāsata,

Mayhampi vacanaṃ athi bhāradvāja suṇohi me’’ti;

Āgataṃ idañca terasanipāte āgataṃ phadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

Rukkhācetanapañho pañcamo.

Navannaṃ mahārāja anupubbavihārasamāpattīnanti aṭṭharūpāvacarasamāpattiekanirodhasamāpattivasena navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnaṃ. Nibbānasuttakathāyampana phalasamāpattisamattāya parinibbānasamattāya tesaṃ dvinnaṃ dāyakānaṃ anussaraṇe samattāyāti tīhi kāraṇehidve piṇḍapātā samaphalā vuttā.

Dvipiṇḍapātasamaphalapañho chaṭṭho.

Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ evaṃ kira bho saggamito gamissathāti idaṃanekavaṇṇavimāne vuttaṃ.

Buddhapūjāpañho sattamo.

Animittakatasadisā’ti asallakkhanakatasadisā.

Apāsanapapaṭikapañho aṭṭhamo.

Khīṇāsavapañho navamo.

Ubbilāvitapañho dasamo.

Māmako’ti mama santako mama sāvako.

Kāraṇā’ti pīḷanā.

Sannativikopananti nāmarūpasantativināsanaṃ dhammo hi mahārājaahiṃsālakkhaṇo’ti sakalo hi sabhāvavacanadhammo ahiṃsāvacanalakkhaṇo. Uddhataṃ mahārāja cittaṃ niggahetabbanti yogāvacarehi uddhataṃ cittaṃ passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgehi niggahetabbaṃ paggahetabbantī paggahadaṇḍasadisehi dhammavicayavīriyapītisambojjhaṅgehi paggahetabbaṃ. Sati pana sabbatha līnuddhaccesuicchitabbā? ‘‘Satiṃ khavāhaṃ bhikkhavesabbathikaṃ vadāmī’’ti vacanato.

Sayaṅkatenasoghātīyatīti so coro attanā katena duccaritakammenakattubhutena parighātīyati.

Api ca dhammānusathi anusāsīyatīti ekaṃsena bhagavato anusiṭṭhi paṇḍitajane aparādhikamanusse anusāsayati dhammena anuvadāpeti.’ Niggahe niggahārahantivacanato vadato bhagavato doso nathiti adhippāyo’niggahe niggahārahanti’ idañca dhammena nigahanaṃ sadhāya vuttaṃ, na pīḷanakammaṃ sadhāya vuttanti idaṃ therena vattabbaṃ kasmā navuttanti ce rañño ruciyā ananukūlattā. Thero hi yathā rājā kaṅkhaṃ vinayivā dhammasabhāvaṃ jānāti tathā pañhaṃ byākarotīti. Bhagavatā saṅkhepavithāradesitanayena tathā tathā hi pañhaṃ pakāseti. Esa yathā yathāssa saddhammatejavihatavilayanakhaṇena milidarājahadaye vimati payātīti.

Niggahapañho ekādasamo.

Paṇāmesīti pabbājesi.

Appativattito’ti appahīṇo.

Nicchuhatīti nīharati.

Thalaṃ ussādetī’ti thalaṭṭhāne rāsiṃ karoti.

Parilīyatī’ti paṭilīyituṃ arahati

Paṇāmīyatī’ti paṇametuṃ vā pabbājetuṃ vā arahati.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
"一事正在作而以他事成就"即以出世间果为所缘的观智正在作时，以其他世间果而成就，即给予世间果，这是意思。"以自性"即以自性的言说。
"谁在辱骂"即谁在辱骂他人。
"仅成为行为"即只因有过失之人的行为而成为空虚人的言语。
"以听闻...等...厌恶"即以听闻世尊、听闻教法。
"畏惧"即厌恶。
"以更多见"即以见到世尊而畏惧、厌恶。
这是第四.个关于空虚人言语的问题。
"婆罗门啊，这无意识不能听，
此树木知与不知皆同然，
何故你精进恒常不放逸，
却来询问它能得安眠否？"
这是引用四分教中的树木本生经而说。
因此在摇动的树中也是如此，这是出现在弥兰陀经中。而在本生经中：
"如是在摇动的树中，天神也说话，
婆罗豆婆遮啊，我也有话要说，请听我说。"
这是出现的，这是引用十三集中的摇动本生经而说。
这是第五.个关于树木无意识的问题。
"大王，九种次第住定"即依八种色界定和一种灭尽定的九种次第住定。在涅槃经的义释中，说两种施食有同等果报是因为三个原因：即等于果定、等于完全涅槃、等于忆念那两位施主。
这是第六.个关于两种施食同等果报的问题。
"应当供养值得供养者的舍利，如是据说你们将往生天界"，这是在多彩天宫经中所说。
这是第七.个关于供养佛陀的问题。
"如同无相所作"即如同无标记所作。
这是第八.个关于石基座的问题。
这是第九.个关于漏尽者的问题。
这是第十.个关于欢喜的问题。
"我所属"即属于我的、我的弟子。
"折磨"即伤害。
"相续破坏"即名色相续的破坏。"法实以不害为相"即一切本性言说之法以不害为言说之相。"大王，掉举的心应当抑制"即修行者应当以轻安、定、舍觉支抑制掉举的心。"应当提举"即应当以如提举杖一样的择法、精进、喜觉支来提举。但在一切昏沉掉举中都需要念，如说："诸比丘，我说念在一切处都需要。"
"他由自作而被杀"即那盗贼因自己所作的恶行业而被杀。
"而且依法教导"即世尊的教导必定使智者教导犯错的人，使之依法被劝诫。"应呵责者予以呵责"之语表明世尊说话无过失，这是意思。"应呵责者予以呵责"这是就依法呵责而说，不是就伤害行为而说，这是长老应当说的。若问为何不说？因为不随顺国王的意向。长老是随着国王除疑而知法的本质来回答问题。如世尊以简略广说的方式那样阐明问题。这是因为正法威力消除迷惑的刹那，弥兰陀王心中的疑惑消除。
这是第十一.个关于呵责的问题。
"驱逐"即驱除。
"未转变"即未断除。
"驱出"即赶出。
"堆积陆地"即在陆地处堆积。
"应当退缩"即应当退却。
"应当驱逐"即应当驱赶或驱除。


Paṇāmanapañho dvādasamo.

Dvādasapañhavantatatiyavaggavaṇṇanā samattā.

Kammādhiggahitassāti abhibhavanīyamānassa.

Moggallāna nibbānapañho paṭhamo.

Atharaso’ti phalaṃ kathitaṃ.

Dhammaraso’ti hetu.

Vimuttiraso’ti nibbānaṃ.

Aññaṃ ārādhetīti samattakārī paripuṇṇakārī aññaṃ arahattaphalaṃ ārādheti, attano santāne nipphādeti.

Savarapuraṃ anugata’nti manussajānapadapuraṃ anuppattaṃ.

Pātimokkhapihitapañho dutiyo.

Ucchijjatī’ti yaṃ yena kāraṇena bhikkhubhāvo ucchijjati.

Ubhato pakkhe’ti mātupitupakkhasaṅkhāte ubhatopakkhe.

Manussantarenā’ti manussasānattena. Channañhi nānattaṃ ativiya nānattaṃ hoti. Vuttañhetaṃ vedasathe-

‘‘Vājī vā maraṇalohānaṃ kaṭṭhapāsāṇavāsasaṃ,

Nārīpurisagoyānaṃ antaraṃ bahutantaranti’’;

Musāvādatarapañho tatiyo.

Nimesantarampati cakkhunimmisanakkhaṇampi.

Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmako

Hisakko uttarasetu bhikkhu ceva bodhisatto,

Uttarasetu paṭipannako puggalo;

Ete anāgataṃ aṭṭha janā vilokiyā;

Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīramāyuthiraṃ

Anāgataṃ kulampi ca aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’ti;

Kulavilokanapañho catutho.

Yathādhammo kāretabbotiāpattidhammo vinaye tiṭṭhati. Yathā tiṭṭhati, tathā so bhikkhu saṅghena kāretabbo, tathā bodhetabbo.

Attanipātanapañho pañcamo.

Nete mahārāja guṇā puggalassāti puggalassa ete guṇā ekādasādisaṅkhā na honti. Mettā bhāvanāya eva ete guṇā. Mettāvihāri puggalassa saṃvijjantīti adhippāyo.

Yassāti yassa guṇassa hetu.

Antaradhānamūlanniti pakatisarīrassa antaradhāna-dibbabhesajjarukkhamūlaṃ.

Antaradhānassā’ti antaradhānakaraṇassa.

Yanti yena guṇena.

Mettaṃ samāpanto’ti appaṇāppattaṃ mettaṃ samāpanno.

Mettābhāvanā hitānampi ahitānampīti hitarahitānampi sattesu pharaṇakamettābhāvanā sabbakusalaguṇāvahā sabbaniravajjaguṇānisaṃsā’va hoti.

Sabbesanti sabbesu viññāṇabaddhesu sattesu mahānisaṃsā mettābhāvanā samapharaṇavasena paṇḍitehi saṃvihajitabbā.

Suvaṇṇasāmamettāvihārapañho chaṭṭho.

Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

Yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi. Tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosīti idaṃ dukanipāte sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

Yathā paṇihitanti yathā icchitaṃ, yathā ṭhapitaṃ vā.

Bodhisattādhikasamapañho sattamo.

Sapakkho’ti saparivāro.

Mittasama. No’ti attanā sahajāta-sahajanādhikehi mittehi samannāgato.

Āyūhako’ti dhanapuññānaṃ āyūhako.

Saṅgāhako’ti catuhi dānādisaṅgahavathūhi catuhi janasaṅgāhakehi saṅgāhako.

Sakhilo’ti madhukavacano hadayaṅgamakaṇṇasukhamaṭṭhavacano.

Hitesī upanissitānanti sattāna nissāya vasantānaṃ puggalānaṃ dhanayasapaññāsaṅkhātahitagavesanasīlo.

Dhanavā’ti thāvarajaṅgamasaṃhārimaaṅgasamaanugāmidhanasaṅtehi pañcadhanehi dhanavā.

Amarādevinimantanapañho aṭṭhamo.

Opatantīti upagacchanti.

Arahantasabhāyanapañho navamo.

Okassā’ti ākaḍḍhivā pāgupameyyakassa. (?)

Sakyopamāharaṇapañho dasamo.

Dasapañhapaṭimaṇḍitacatuthavaggavaṇṇanā samattā.

Dve athavase’ti dve ānisaṃse.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
这是第十二.个关于驱逐的问题。
十二问第三品注释完毕。
"被业所执持"即被克服。
这是第一.个关于目犍连涅槃的问题。
"义味"即说果。
"法味"即因。
"解脱味"即涅槃。
"圆满其他"即完全作者、圆满作者圆满其他阿罗汉果，在自相续中成就。
"到达萨瓦罗城"即抵达人类居住的城市。
这是第二.个关于波罗提木叉遮蔽的问题。
"断绝"即因某种原因比丘身份断绝。
"两方"即称为母方父方的两方。
"人之差别"即人的种种性。六种差别确实是极大的差别。如吠陀论中说：
"马或死金属、木石居住处，
女人男人牛，差别甚众多。"
这是第三.个关于妄语的问题。
"眨眼间"即眼睛眨动的刹那。
"商人、象、车夫、航海者、
医生、渡者、比丘与菩萨，
渡者即是行道之人；
这八种人观察未来；
商品、未来道路、渡口、岸边、医药、
未来家族等八处应观察。"
这是第四.个关于观察家族的问题。
"应如法处置"即犯戒法在律中存在。如其所存在，僧团应如此处置那比丘，如此教导。
这是第五.个关于自我伤害的问题。
"大王，这些功德不属于个人"即这些十一等功德不是个人所有。这些是慈心修习的功德。意思是具有慈心住者才具有这些功德。
"以此"即以此功德之因。
"隐没之根"即自然身体隐没的天药树根。
"隐没"即造成隐没。
"以此"即以此功德。
"入慈定"即入证得安止的慈心。
"慈心修习对有益和无益者"即对有益无益的众生遍及的慈心修习能带来一切善功德、一切无过功德的利益。
"对一切"即智者应当对一切有识众生平等遍及地分配具大利益的慈心修习。
这是第六.个关于金色沙弥慈心住的问题。
"穷困"即失去财富。
当提婆达多为豺狼时是剎帝利法，他使整个阎浮提的地方诸王都成为他的随从。那时菩萨是名为维陀罗的智者，这是引用二集中的一切牙本生经而说。
"如所愿"即如所欲，或如所建立。
这是第七.个关于菩萨胜等的问题。
"有伴"即有眷属。
"有朋友"即具有与自己同生同族等朋友。
"积集者"即财富与功德的积集者。
"摄受者"即以布施等四摄事、四种摄受人的方法摄受。
"柔和"即说甜美语、悦耳悦心柔软语。
"寻求依止者利益"即有寻求依靠而住的人们之财富、名声、智慧等利益的习性。
"有财"即以不动产、动产、可搬运物、身体部分、随身之物等五种财富而有财。
这是第八.个关于阿摩罗天女邀请的问题。
"落下"即趋近。
这是第九.个关于阿罗汉恐惧的问题。
"拉近"即拖拽作比较。
这是第十.个关于引用释迦譬喻的问题。
十问第四品注释完毕。
"两种利益"即两种功德。


Byattasaṅketā’ti pākaṭasaṅketā sulabhadassanaṃ dassanakāmānanti sīlavantānaṃ dassanakāmānaṃ upāsakopāsikānaṃ sulabhadassanaṃ sukhena labhitabbaṃ sīlavantadassanaṃ bhavissati.

Aniketapañho paṭhamo.

Vantassa…pe… āturassā’ti vantassa vejjena vamāpetabbassa.

Virittassa adhoviracitassa.

Anuvāsitassa passāvamaggakattabbassaanuvāsakammassa, āturassa gilānapuggalassa.

Udarasaṃyatapañho dutiyo.

Bāhirānaṃ āgamānanti’ti piṭakattayato bāhirānaṃ.

Anuttarabhīsakkapañho tatiyo.

Maggiyanti gavesitabbaṃ.

Tassapakatanti tenaaparacakkavattinā pakataṃ.

Yoniyā janayivā’ti attano passācamaggadvārena janevā.

Anuppannamagguppādanapañho catutho.

Vājapeyyanti sappiādivathusaṅkhātaṃ vājaṃ pivanti ethāti vājapeyyo, taṃ rāgavasena visaññinā’ti rāgabalena pakatisñārahitena lomasakassapabodhisattena.

Ratto rāgavasenā’ti puttādisu ratto puttādīnaṃ maṅgalathāya rāgabalena pāṇaṃ hanti. Bhavatī ha-

‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,

Rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā;’’

Onameyyā’ti pāṇaṃ ghāteyya.

Sasamuddapariyāyanti sasamuddaparikkhepaṃ.

Lomasakassapapañho pañcamo.

Jotipālachaddantapañho chaṭṭho.

Kassapabuddhakuṭikāovassanapañho sattamo.

Brāhmaṇarājapañho aṭṭhamo.

Gāthābhigītapañho navamo.

Nodhammadesanacittanamanapañho dasamo.

Dasapañhapaṭimaṇḍitapañcamavaggavaṇṇanā.

Onojevā’ti udakaṃ pātevā

Namñācariyoathipañho paṭhamo.

Samupādikā’ti sāmaṃ uddhaṃpathaviṃ pavattī’ti samupādikā. Udakassa upari samagamanaṃ nibbattīti atho.

Dvibuddhoppajjanapañho dutiyo.

Mārabalanisūdane buddhe’ti mārabalanimmaddanasamathe buddhe.

Eko manopasādo budhasaraṇagamanacittuppādo.

Añjalipaṇāmo añjalipaṇamanamattena vadanākāro

Ussahate tārayitunti apāyadukkhavadhadukkhato tārayituṃ sakkoti.

Gotamīdinnavathapañho tatiyo.

Ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti maggaphalanibbānasaṅkhātaṃ ñāyaṃ kusaladhammaṃ ārādhako samijjhanako hoti.

Pabbajjānirathapañho catutho.

Dukkarakiriyānirathakapañho pañcamo.

Idametha kāraṇanti manussānaṃ idaṃ niṭṭhāvacanaṃ etha ariyamaggaapāpuraṇapabbajane kāraṇaṃ hotīti yojanā.

Sayanti sāsanassa attanā jinasāsanavibbhantaṃ puggalaṃ kiṃ sodhessati?

Nibbisesā’tisīlādiguṇavisesarahitā.

Akatapuññā’ti pubbajinasāsanesu pabbajjāpuññassa akaraṇena akatapuññā.

Avemūḷhā jinasāsane’ti sīlādiguṇavemūḷhabhāvaṃ pāpuṇituṃ asamathā.

Hīnāyavattanadosapañho chaṭṭho.

Arahantakāyikadukkhavedanāpañho sattamo.

Pārājikaajjhānapañho aṭṭhamo.

Saṅghasamayaṃanupaviṭṭhatāyā’ti saṅghasamayaṃ paviṭṭhabhāvena.

Pabbajitagihīdussīlapañho navamo.

Udakajīvapañho dasamo.

Dasapañhavantachaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

Mahārajakkhā’ti paññāmaye akkhimhi mahantā rāgādirajā etesanti mahārajakkhā atha vā akkhaṃ yesaṃ atthiti akkhā. Mahantaṃ rāgādirajaṃ etesanti mahārājā. Mahārajā ca te akkhā cā ta mahārajakkhā. Mahārajā e mahārajakkhā’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva. Imasmiṃ pacchimavikappe akkhasaddo niratho.

Nippapañcapañho paṭhamo.

Visamakoṭṭhassā’ti visamaantassa.

Dubbalagahaṇassā’ti appadubbalantaradehissa.

Gihīarahantapañho dutiyo.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
"明显标记"即公开标记，"易见"即想见到持戒者的优婆塞优婆夷们容易见到，容易获得见到持戒者的机会。
这是第一.个关于无住处的问题。
"已吐的...等...病人"即医生应当令其呕吐的人。
"已泻下"即已从下部清净。
"已灌注"即应当在小便道施行灌注疗法的，"病人"即生病的人。
这是第二.个关于约束腹部的问题。
"外道的传承"即三藏之外的。
这是第三.个关于无上医王的问题。
"应寻求"即应当寻找。
"他所作"即被那后转轮王所作。
"从产门生"即从自己的大便道门而生。
这是第四.个关于未生道的生起的问题。
"饮酒祭"即饮用酥油等物质的祭祀，称为饮酒祭。"因贪欲而失知觉"即罗摩沙迦叶菩萨因贪欲力而失去正常知觉。
"贪著因贪欲"即对子女等贪著，为子女等的吉祥而因贪欲力杀生。如说：
"贪著、嗔恚、愚痴、慢心、贪婪及懒惰，
国王与杀手，那先说八种。"
"应屈服"即应杀生。
"连同海洋"即包括海洋的范围。
这是第五.个关于罗摩沙迦叶的问题。
这是第六.个关于树提婆罗和六牙象的问题。
这是第七.个关于迦叶佛精舍漏雨的问题。
这是第八.个关于婆罗门国王的问题。
这是第九.个关于诗偈歌赞的问题。
这是第十.个关于不倾心说法的问题。
十问第五品注释完毕。
"浇水"即倒水。
这是第一.个关于无师的问题。
"自升"即自己向上地运行，意思是在水上平行运行而生起。
这是第二.个关于二佛出世的问题。
"佛陀降伏魔军"即佛陀平息降伏魔军。
"一心净信"即归依佛的心念生起。
"合掌礼敬"即仅以合掌礼拜的形式。
"能够度脱"即能够从恶趣苦和杀戮苦中度脱。
这是第三.个关于乔达米所施衣的问题。
"能证得正法善法"即能够成就、圆满称为道果涅槃的正法善法。
这是第四.个关于出家无益的问题。
这是第五.个关于苦行无益的问题。
"这是因"即这是人们的结论之语，在开启圣道的出家中成为因，这是解释。
"自己"即教法怎能净化自己违背佛教的人呢？
"无特胜"即无戒等功德特胜。
"未作功德"即因在前佛教法中未作出家功德而未作功德。
"于佛教不迷惑"即不能达到戒等功德的迷惑状态。
这是第六.个关于退回低劣的过失的问题。
这是第七.个关于阿罗汉身苦受的问题。
这是第八.个关于波罗夷观察的问题。
"入于僧团规范"即以进入僧团规范的状态。
这是第九.个关于出家在家破戒的问题。
这是第十.个关于水生的问题。
十问第六品注释完毕。
"大尘眼"即在慧眼中有大贪等尘垢的人们为大尘眼，或者说有眼的是眼者，有大贪等尘垢的是大尘，大尘且是眼者即是大尘眼。说"大尘即大尘眼"也是可以的。在这后一种解释中，眼字无意义。
这是第一.个关于无戏论的问题。
"不平衡腹"即不平衡的末端。
"虚弱执持"即内身极其虚弱。
这是第二.个关于在家阿罗汉的问题。


Maggo pi tassamahiyā anaññāto’ti mahiyā maggo tassa addhikassa arahato anaññāto.

Arahantasatisammosapañho tatiyo.

Tīṇinathipañho catutho.

Nathidhammanti avijahanasabhāvaṃ.

Athidhammanti vijahanasabhāvaṃ.

Akammajapañho pañcamo.

Bījajātānī’ti bījavāsiyo.

Kammajapañho chaṭṭho.

Yakkhakuṇapapañho sattamo.

Anāgatesupaññattisikkhāpañho navamo.

Sūriyatapanapañho dasamo.

Dasapañhavantasattamavaggavaṇṇanā samattā.

Punadeva latāya badhivā adāsī’ti idaṃjātake na pākaṭaṃ. Rañño paramparāgatavacanaṃ gahevā vuttaṃ siyā. Api ca bodhisatto attano santikaṃ āgate badhanā amuñcivā ajjhupekkhito punadeva latāya badhivā adāsi viya saññāya vuttaṃ siyā.

Rūḷarūḷassa pharusātipharusassa bhīmabhīmassa jūjakassa brāhmaṇassa savaṇe vattamāno.

Dārakedārakadvaye bodhisattassa adassanaṃ gamite sati so bodhisatto satadhā vā sahassadhā vā sokavasena.

Hadayaṃ na eli na phalesi idaṃ sattamaṃ dukkarato dukkarataraṃ ahosīti yojanā.

Vessantaraputtadāradānapañho paṭhamo.

Dukkarakāripañho dutiyo.

Lokiyaṃ bhante nāgasena lokuttarena viññāpitanti lokikaṃ athajātaṃ viya…pe…tayā lokuttarena athajātena viññāpitaṃ.

Pāpabalapañho tatiyo.

Petapāpuṇanakapuññapañho catutho.

Dibbo atho’ti dibbasadiso ca ekantadibbo ca atho.

Middhasamāpanno’ti bhavaṅgavasena niddaṃ āpanno.

Kapimiddhapareto’ti kapiniddāya samannāgato.

Yo kāyassa onāho’ti nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca badhanākāro.

Patiyonāho’ti kammaṃ kātuṃ asamathatāvasena samantato badhanākāro.

Yo mahārāja kapiniddāpareto vokiṇṇatā jāgaratī’ti yā kapiniddāya piḷitassa puggalassa niddā vokiṇṇakaṃ jāgaraṃ gatiyā niddāmissakajāgarapavattanaṃ.

Supinapañho pañcamo.

Akāraṇamaraṇapañho chaṭṭho.

Parinibbutapāṭihāriyapañho sattamo.

Ūnasattavassapañho aṭṭhamo.

Sukhadukkhamissanibbānapaho navamo.

Sabhāvato nathi’ti kiñci opammanidassanamattaṃ sabhāvato sarūpato nathi. Guṇato pana anupalitto dviguṇato kiñci opammanidassanamattaṃ sakkā tuyhaṃ upadassayituṃ pakāsetuṃ.

Padumaṃ udakaṃ neva agadaṃ sāgaro tathā

Bhojanaṃ ākāsa-maṇiratanavadanaṃ

Sappimaṇḍo giri vathū dasūpamā

Ekadviticattāri pañcakadasakā tīṇi.

Puna tīṇi puna tīṇi pañca guṇā paṇḍitehi vijāniyā

Tatha padumassa udake anupalittabhāvo eko guṇo nibbānaṃ anuppaviṭṭho.

Udakassa sītalatā pipāsāvinayatā’ti dve guṇā.

Agadassa paṭisaraṇatā rogaantakaraṇatā amatatā’ti tayo guṇā.

Samuddassa kuṇapasuññatā savantīhi apūraṇatā mahantabhūtāvāsatā aparimitavicittapupphasaṃkusumitatā’ticattāro guṇā bhojanassa āyudhāraṇatā balavaḍḍhanatā vaṇṇajananatā darathavūpasamanatā jigacchādubbalyapaṭivinodanatā’ti pañcaguṇā. Ākāsassa ajāyanatā ajīraṇatā amīyanatā acavanatā anuppajjanatā duppasahatā acoraharaṇatā anissitatā vihagagamanatā nirāvaraṇatā anantatā’ti dasa guṇā.

Maṇiratanassa kāmadadatā hāsakāraṇatā ujjotathakaraṇatā’ti tayo guṇā.

Lohitacadanassa dullabhatā asamagadhatā sujanappasathatāti tayo guṇā.

Sappimaṇḍassa vaṇṇasampannatā gadhasampannatā rasasampannatā’ti tayo guṇā.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
"地上的道路对他也不为所知"即地上的道路对那游行的阿罗汉不为所知。
这是第三.个关于阿罗汉失念的问题。
这是第四.个关于三无的问题。
"无法"即不舍离的本性。
"有法"即舍离的本性。
这是第五.个关于非业生的问题。
"种子类"即种子类别。
这是第六.个关于业生的问题。
这是第七.个关于夜叉尸体的问题。
这是第九.个关于未来制戒的问题。
这是第十.个关于日光照耀的问题。
十问第七品注释完毕。
"再次用藤绑住后给予"，这在本生经中不明显。可能是采用了国王代代相传的说法。或者说，菩萨对来到自己这里的人不解开束缚而置之不理，好像再次用藤绑住后给予，是以这样的想法而说的。
"暴虐凶恶"即在听闻残暴、可怕的朱迦婆罗门时。
当使两个孩子离开菩萨的视线时，那菩萨因忧愁而心不碎裂为百片或千片。
心不动摇不破裂，这是第七难中更难的，这是解释。
这是第一.个关于韦山达罗布施子女的问题。
这是第二.个关于难行者的问题。
"尊者那先，世间被出世间所了知"即世俗的意义...等...被你出世间的意义所了知。
这是第三.个关于恶的力量的问题。
这是第四.个关于鬼趋向的功德的问题。
"天界意义"即类似天界和完全天界的意义。
"陷入昏沉"即依有分而入睡眠。
"猴睡所缠"即具有猴子般的睡眠。
"身体的束缚"即名身和色身的束缚状态。
"完全束缚"即因无法作业而全面束缚的状态。
"大王，被猴睡缠缚者的散乱而觉醒"即被猴睡压迫的人的睡眠是散乱的觉醒，以行动而有睡眠混合觉醒的运作。
这是第五.个关于梦的问题。
这是第六.个关于无因死亡的问题。
这是第七.个关于般涅槃神变的问题。
这是第八.个关于未满七岁的问题。
这是第九.个关于乐苦混合涅槃的问题。
"本性上无"即任何譬喻示例在本性、自性上都没有。但从功德上说，因不染著二功德，可以给你指出、显示一些譬喻示例。
莲花、水、良药、海洋以及
食物、虚空、宝珠、檀香、
酥精、山丘等十种譬喻
一、二、三、四、五、十等。
再三再三五种功德智者应知。
如是莲花在水中不染著是一个功德，涅槃亦入于其中。
水有清凉性、除渴性二功德。
良药有庇护性、终结病痛性、不死性三功德。
海洋有无尸体性、不被众流填满性、大生物居住性、无量种种花朵盛开性四功德。食物有维持生命性、增长力量性、生成颜色性、平息疲劳性、去除饥饿衰弱性五功德。虚空有不生性、不老性、不死性、不堕性、不生起性、难克服性、不被盗取性、无所依性、鸟行性、无障碍性、无边性十功德。
宝珠有满足欲求性、生欢喜性、发光明性三功德。
赤檀有难得性、无等同性、善人赞叹性三功德。
酥精有色相圆满性、香气圆满性、味道圆满性三功德。


Girisikharassa accuggatatā acalatā durabhirohatā bījārūhaṇatā anunayapaṭighavippamuttatā’tī pañcaguṇā nabbānaṃ anuppaviṭṭhā’ti.

Nibbānānuppaviṭṭhaguṇapañho dasamo.

Ethevākirā’ti etha eva tayā sikkhite nibbāne ākirāhī’ti abhikarohi vā ayameva vā pāṭho.

Anītito’ti anītibhāvato nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesesu’pi eseva nayo.

Kuhīyatī’ta vimbhayacitto hoti.

Nibbānasacchikaraṇapañho dvādasamo.

Dvādasapañhavantaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

Meṇḍakapañhe aṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

Anumānapañho.

Kammamūlaṃ gahevānā’ti pubbabuddhānaṃsantike katakusalamūlaṃ gahevā.

Tato muccatha vimuttiyā’ti tato tena ārammaṇakiṇanena dasa saññābhāvanānuyogena vimuttiyā samucchedavimuttiyā vaṭṭadukkhato muccatha.

Anivāyantī’ti appaṭivātā huvā vāyanti.

Saraṇasīlanti saraṇagamanaṃ gahevā gahetabbaṃ pañcasīlaṃ.

Pañcuddesapariyāpannanti nidānuddesa-parājikuddesa-saṅghādisesuddesa-aniyatuddesa saṅkhātaṃ pañcuddesapariyāpannaṃ.

Pātimokkhasaṃvarasīlanti sattavīsādhikadvisatapātimokkhasaṃvarasīlaṃ.

Upādāyupādāya vimuttānanti taṇhādiṭṭhisaṅkhātopaye upādāyupādāya vimuttānaṃ sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ

Gehajano’ti dāsakammakarādiko gehe ṭhitajano.

Tathā buddhaṃ sokanudaṃ…pe… umma disvā sadevake’ti etha tathā eva ummiṃ disvā mahantaṃ dhammौmmiṃ ñāṇacakkhunā disvā buddhaṃ sokanudaṃ anumānena anumānañāṇena kātabbaṃ ñātabbaṃ. Sadevakeloke yathā dhammo ummivipphāro tathā sadevake lokebuddho aggo bhavissatī’ti anumānena ñātabbanti yojanā.

Migarājassā’ti catuppādānaṃ mahantabhāvena migarājassa hathino.

Padanti dhammapadaṃ.

Dhammarājena gajjitanti buddhasīhanādavacanaṃ dhammarājena kathitaṃ.

Anumānena ñātabbaṃ buddho ca mahanto buddhasīhanādo ca mahanto’ti viññātabbaṃ.

Laggaṃ disvā bhusaṃ paṅkaṃ kalaladdaṃ gataṃ mahinti laggaṃ laggāpanasamathaṃ mahantaṃ paṅkañca disvā kalaladāyakaṃ udakañca gataṃ mahiṃ mahiyā gataṃ paviṭṭhaṃ disvā paṇḍitā mahāvārikkhadho gato pavatto’ti anumānena jānanti.

Jananti sādhujanasamuhaṃ.

Rajapaṅkasamohitanti rāgādirajasaṅkhātapaṅkehi ajjhothaṭaṃ pariyonaddhaṃ.

Vahitaṃ dhammanaddhiyā’ti pariyattipaṭipattidhammanaddhiyā vahitaṃ.

Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare’ti nibbānasaṅkhāte mahāsamudde dhammanaddhiyā vissaṭṭhaṃ vissajjitaṃ pavesitaṃ.

Dhammāmatagataṃ dhammāmate pavattaṃ sadevakaṃ sabrahmakaṃ iṃ mahiṃ mahiyā ṭhitaṃ imaṃ sādhujanasamūhaṃ.

Disvā ñāṇacakkhunā passivā.

Dhammakkhadho mahā’gato’ti sammāsambuddhacaraṇasaṅkhāto caturāsītiyā dhammakkhadhasahassānaṃ desitattā mahādhammakkhadhoāgato pavatto’ti anumānañāṇena ñātabbanti yojanā.

Anumānapañho ekādasamo. (Dhutaṅgakathā)

Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi’ti anuyogaṃ vaṃ pucchi ahaṃ byākarissāmi. Anuyogavacanaṃ te tava katamena kāraṇena dammi.

Vamevetaṃ brūhīti rājavacanaṃ bhante nāgasena vameva pariyāyaṃ brūhi.

Tenahī’ti tasmā tava sotukāmatāya satena vā…pe…koṭisatasahassena vā pariyāyaṃ te kathayissāmīti yojanā.

Yā kāci kathā’ti sambadho

Idhā’ti imasmiṃ dhutaṅgavaraguṇe,

Abhivuṭṭhanti vassodakenaabhivuṭṭhaṃ

Sampādake satīti paṭipādake puggale sati.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
山峰有最高耸性、不动性、难攀登性、种子不生性、离爱恚性五功德，涅槃亦入于其中。
这是第十.个关于涅槃所具功德的问题。
"就在这里"即就在你所学的涅槃中收集，或者说积聚，或者就是这样的读法。
"无灾"即应从无灾害性来看涅槃。在其余处也是这样的方法。
"迷惑"即心生疑惑。
这是第十二.个关于证得涅槃的问题。
十二问第八品注释完毕。
弥达迦问题第八品注释完毕。
比量问题。
"把握业根"即把握在前佛处所作的善根。
"由此解脱而解脱"即由此所缘的烦恼，以十想修习的修行，以断绝解脱而从轮回苦中解脱。
"无障碍吹"即无逆风而吹。
"皈依戒"即受持皈依后应受持的五戒。
"包含在五诵中"即称为序诵、波罗夷诵、僧残诵、不定诵的包含在五诵中。
"波罗提木叉律仪戒"即二百二十七条波罗提木叉律仪戒。
"渐次解脱者"即依次从称为贪爱见的依处解脱的须陀洹、斯陀含、阿那含。
"家人"即住在家中的奴仆工人等。
"如是见到佛陀除忧...等...包括天界的波浪"即如是见到波浪，以智慧眼见到大法浪，应以比量、以比量智了知除忧的佛陀。在包括天界的世界中，如法的波浪扩展，如是应以比量知道在包括天界的世界中佛陀是最上的，这是解释。
"兽王"即因四足兽中的巨大而为兽王的象。
"足迹"即法足迹。
"法王所吼"即佛狮子吼之语被法王所说。
应以比量了知：佛陀是伟大的，佛狮子吼也是伟大的，应当如此了解。
"见到陷入、多泥、浊水流入大地"即见到能使陷入的、大量的泥土和带来泥浆的水流入大地、进入大地，智者以比量知道"大水流已生起、已运行"。
"人"即善人群众。
"为尘泥所覆"即被称为贪等尘垢的泥所覆盖、包围。
"被法流所载"即被教法与修法之流所载。
"投入法海"即投入、放入、进入称为涅槃的大海中的法流。
"已至法甘露"即在法甘露中运行的包括天界、梵界的此地上的善人群众。
"见到"即以智慧眼看见。
"大法流已来"即应以比量智了知：称为正等觉者足迹的因已宣说八万四千法蕴而成为大法流已来、已运行，这是解释。
这是第十一.个关于比量的问题。（头陀行论）
"我以何种方式给你质问"即我问你质问，我将解答。我以何种原因给你质问之语。
"请你说这个"即国王之语："尊者那先，请说这个方式。"
"那么"即因为你想听，我将以百...等...千亿种方式向你解说，这是解释。
"任何谈论"即关联。
"此中"即在这殊胜的头陀行功德中。
"被淋"即被雨水所淋。
"有能成就者"即有能实践的人。


Mayhaṃ puṭṭho’ti imasmiṃ dhūtaṅgavaraguṇe paribyattatāya chekatāya pākaṭāya buddhiyā yuttakāraṇaparidīpanaṃ samosarissatīti.

Vijaṭitakilesajālavathū’ti taṃ kilena samuhapañcakkhadhavathu.

Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchannagatinivāraṇo’ti arahattamaggaphalena bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinivāraṇo.

Abhinītavāso’ti abhipuññakāmehi abhipathitavāso abhinītैriyāpathavāso vā.

Vimuttijjhāyitatto’ti arahattaphalajjhānasampayuttacitto acaladaḷhabhīruttāṇaṭṭhānaṃ ārammaṇakaraṇavasena upagato.

Dhūtaṅgapañhakathāsaṅkhātayogikathā samattā.

Caturāsītipañhapaṭimaṇḍitameṇḍakapañhavaṇṇanā samattā.

Milidapañhameṇḍakapañhesu sabbe pañhā sampiṇḍitā pañcasattādhikasatapañhā honti. Aṅgagahaṇakathāya pana nādhikasatamātikāsu sattasaṭṭhimātikā niddesavasenaavissajjitā. Sesā’ rañño cattāri aṅgāni gahetabbānī’tiādikā ekūnacattāḷīsa mātikā niddesavasena avissajjitā yatha pothakesu dissanti tato gahetabbā yevā’ti.

Catasso dhammadesanāyo; dhammādhiṭṭhānā dhammadesanā, dhammādhiṭṭhānā puggaladesanā, puggalādhiṭṭhānā dhammadesanā, puggalādhiṭṭhānā puggaladesanā’ti. Tāsu purimā tisso dhammadesanā idha gathe labbhanti, catutho na labbhati.

Aparā’pi cuddasavidhā desanā? Athasadassana-guṇaparidīpana-niggaha-sampahaṃsanacariyāvodānanidassana -pucchāvisajjana-anusāsana-puggalavisodhanaajjhāsayaparipūraṇapaveṇi sadassana-parappavādamaddanopanissayapaccayanidassanatuṭṭhā-kārasadassanadhammasabhā-vaguṇādi-nidassanākāradesanā’ti.

Tatha

Paccayākāradesanā’ti paccayākārasuttanta-satipaṭṭhāna-sammappa-dhāna-iddhipāda-idriyabala-bojjhaṅgādisuttantasambadhā.

(Athasadassanā) paccayākārapaccayathaparamathaṃ desentī pavattā dhammadesanā athasadassanā nāma.

(Guṇaparidīpanī). Susīma-gosāla-gosiṅgasampasādana-pāsādika-dasabala-gotamaka- mahāsīhanādādisuttantasambadha attaguṇaparaguṇa-sāsanaguṇaparidīpanī guṇaparidīpanī nāma.

(Niggahadesanā) sakalavinayapiṭakaṃ ādiṃ kavā yā kāci kilesapāpapuggalaniggahadesanā esā niggahadesanā nāma.

(Sampahaṃsanā) bhayabhīrukānaṃ puggalānaṃ bhayapaṭisedhanathāya upathambhajanana-maggānisaṃsa-sīlathomanādikā desanā sampahaṃ-sanā nāma.

(Cariyāvodānanidassanā) sakalajātakaṃ acchiyasuttaṃ ādiṃ kavā dvedhāvitakkabodhirājakumārasuttādisambadhādesanā cariyāvodānanidassanā nāma.

(Pucchāvissajjanā) aṭṭhahi parisāhi pucchitānaṃ pañhānaṃ vissajjanāpaṭisaṃyuttā sakalasagāthavaggamādiṃ kavā vammikasutta-parāyaṇasuttādikā desanā pucchāvissajjanā nāma.

(Anusāsanā). Ariyavaṃsa-puññābhisada-dhutaṅgānusāsana-vattānusāsana-sambadhā desanā anusāsanā nāma.

(Puggalavisodhanā) bhayasadassanadesanāpaṭisaṃyuttā devadūtaaggikkhadhopamādisuttasambadhāpuggalānaṃ sīlavattādivisodhanathāya vuttā puggalavisodhanā nāma.

(Ajjhāsayaparipūraṇā). Tavaṭakanāḷaka-paṭipadā-dhammadāyādasuttādikā puggalānaṃ samathavipassanāparipūraṇathāya kathitā ajjhāsayaparipūraṇā nāma.

(Pavenisadassanakathā). Buddhavaṃsa-mahāpadānasuttākārā attano ca paresañca abhinīhāramārabbha parinibbānapariyosānā pavenisadassanakathā nāma.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
"被我问及"即在此殊胜头陀行功德中，因明显的、熟练的、显著的智慧，将阐明合理的因由。
"已解除烦恼网之处"即那烦恼聚五蕴之处。
"遮断已破坏、已弯曲、已遮蔽的趣向"即以阿罗汉道果遮断已破坏、已弯曲、已切断的趣向。
"已引导住处"即为希求功德者所希望的住处，或已引导威仪的住处。
"已禅思解脱"即与阿罗汉果禅定相应的心，经由作为所缘而趋向不动、坚固、有依护的处所。
称为瑜伽论的头陀行问题论述完毕。
具备八十四问的弥达迦问题注释完毕。
弥兰陀问和弥达迦问中所有问题总计为一百七十五问。但在摄取支分论中，在不超过百数的论题中，六十七个论题未依解说而解答。其余"应当摄取国王的四支"等三十九个论题未依解说而解答，如在经典中所见，应从那里摄取。
四种法的开示：以法为根本的法的开示、以法为根本的人的开示、以人为根本的法的开示、以人为根本的人的开示。在这些中，前三种法的开示在这偈颂中获得，第四种不获得。
另有十四种开示：显示意义、阐明功德、呵斥、令欢喜、示现行为清净、问答、教诫、净化人、圆满意乐、显示传承、击破他论、显示近依缘、显示欢喜相、显示法性功德等的开示。
如是：
缘相开示：即缘起经、念处、正勤、神足、根力、觉支等经的关联。
（显示意义）开示缘相、缘性、胜义而运行的法开示称为显示意义。
（阐明功德）与须师摩、瞿舍罗、牛角、胜信、净信、十力、瞿昙、大狮子吼等经相关的显明自功德、他功德、教法功德的开示称为阐明功德。
（呵斥开示）以整个律藏为首，任何呵斥烦恼、恶人的开示，这称为呵斥开示。
（令欢喜）为了消除恐惧者的恐惧而生起支持、显示道的利益、赞叹戒等的开示称为令欢喜。
（示现行为清净）整个本生经、阿奢犀经为首，与二分寻思、菩提王子经等相关的开示称为示现行为清净。
（问答）与八众所问问题的回答相关，以整个有偈品为首的蚁垤经、彼岸道经等的开示称为问答。
（教诫）与圣种、福增长、头陀行教诫、行仪教诫相关的开示称为教诫。
（净化人）与显示恐怖的开示相关，死使者、火蕴譬喻等经相关的，为净化众生的戒行等而说的称为净化人。
（圆满意乐）塔瓦达迦、那罗迦、道、法嗣经等，为圆满众生的止观而说的称为圆满意乐。
（显示传承论）佛种、大本经等形式，关于自己和他人的志愿，直至涅槃为止的显示传承论。


(Parappavādamaddanā). Cariyāpiṭakamādiṃ kavā mahāsīhanāda-cūllasīhanāda-dhānābhiññāsaṃvaṇṇanā-paṭibaddhā desanā parappavādamaddanā nāma.

(Upanissayapaccayanidassanā). Yathūpanissayā dissamānā dissamānakāyena desanā itivuttakamādiṃ katvā dhaniyasutta-aruṇavatiyasutta-nadanapariyāyasuttādippabhedāupanissāya– paccayanidassanā nāma.

(Tuṭṭhākārasadassanā). Sakalodāna-sampasādaniya-saṅgītisuttādikā desanā tuṭṭhākārasadassanā nāma.

(Dhammasabhāvaguṇanidassanā) khadhadhāvāyatanidriyasaccapaṭicca samuppādamaggaphalādayo dhammā vibhattā taṃ tatha sabhāgavisabhāgaparidīpikā abhidhammadesanā ca lakkhaṇaparidīpikā ye caññe dhammā salakkhaṇadhāraṇakā attano sabhāvavasena vuttā esā dhammasabhāvaguṇanidassanā nāma.

Imehi cuddasavidhehi lokagganāyakā dhammaṃ desenti tesañca sāvakā’ti.

Tesu pacchāvisajjanā desanā idha pākaṭā. Sesā yathārahaṃ idha gahetabbā yevāti.

(Sāpatattikathā). Duvidhākathā imasmiṃ milidapañhappakaraṇehonti sāpattikathā ca anāpatattikathā ca. Tatha yaṃ therena bhagavato vacanaṃ rañño saññāpanathaṃ ābhataṃ taṃsāpattikathā nāma.

(Anāpattikathā). Yā therena sakapaṭibhānena vuttā sā anāpattikathā nāma.

Vuttañhetaṃ padasodhammasikkhāpadassa aṭṭhakathāyaṃ-’

Meṇḍakamilidapañhesu therassa sakapaṭibhānena anāpatti. Yampanarañño sañañāpanathaṃ āharavā vuttaṃ tatha āpattī’ti (dve kathā) puna dve kathā idha honti sammutikathā ca paramathakathā ca.

(Sammutikathā). Tatha sammutikathā nāma’bhante nāgasena vedagu upalabbhatī’tiādikā.

Paramathakathā nāma’yo uppajjati so eva so’tiādikātenāha?

Duve saccāni akkhāsi sambuddho vadataṃ varo,

Sammutiṃ paramathañca tatiyaṃ nūpalabbhatī’ti.

Yampubbe vuttaṃ anumānakathā upamākathā’ti, tāsu upamākathāya visuṃ koṭṭhāsabhāvo nathi. Milidapañhameṇḍakapañhānaṃ antarantarā ṭhitā hoti. Anumānakathā pana visuṃ koṭṭhāsabhāvena hotīti.

Vicaretha anuṃ parame parame

Sujanassa sukhaṃ nayane nayane,

Kaṭu hoti padhānarato narato

Idha yo pana sāramate ramate.

Pakiṇṇakavacanavaṇṇanā samattā.

Jātakuddharaṇaṃ.

Jātakuddharaṇaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Meṇḍakapañhatatiyavagge pañca pañca pañhā.

‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantaṃ…pe… pucchasi taṃ kissa hetu‘‘ti idaṃcatukkanipāte āgataṃpalāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?’

Acetanaṃ brāhmaṇā’ti idaṃ sathā parinibbānamañce nipanno ānadatheraṃ ārabbha kathesi.

‘‘So pāyasmā rukkhadevatā panā ahamevā’’ti.

Palāsajātakaṃ samattaṃ.

‘‘Iti phadanarukkhā’pi tā devatā…pe… bhāradvāja suṇohi me’’ti āgataṃ. Idañca terasanipātephadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?

‘‘Kuṭhārihatho puriso’ti idaṃ sathā rohiṇīnadītīre viharanto ñātakānaṃ kalahaṃ ārabbha kathesi vanasaṇḍe devatā aha’’nti.

Phadanajātakaṃ dutiyaṃ terasanipātaṃ.

Meṇḍakapañhacatuthavagge devadattabodhisattādhikasampañhe bāvīsatijātakāni āgatānī’ti.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
（击破他论）以行藏为首，与大狮子吼、小狮子吼、具通解说相关的开示称为击破他论。
（显示近依缘）以如所见的近依而显现的身体所作的开示，以如是语经为首的达尼耶经、阿卢那瓦提经、那达那方法经等差别称为显示近依缘。
（显示欢喜相）整个优陀那、胜信、结集经等的开示称为显示欢喜相。
（显示法性功德）蕴、界、处、根、谛、缘起、道、果等法的分别，以及显示其同分异分的阿毗达摩开示，和显示相的，以及其他以自性而说具有自相的诸法，这称为显示法性功德。
世间最上导师以这十四种方式开示法，他们的声闻也是如此。
在这些中，问答开示在此显著。其余应当在此如理理解。
（有犯论）在这弥兰陀问论中有两种论：有犯论和无犯论。如是长老为了使国王理解而引用世尊的话，这称为有犯论。
（无犯论）长老以自己的智慧所说的，这称为无犯论。
这在句法学处的注释中说：
"在弥达迦和弥兰陀问中，长老以自己的智慧说无犯。但为了使国王理解而引用或说的，那是有犯。"（二论）又此中有二论：世俗论和胜义论。
（世俗论）如是世俗论即"尊者那先，是否有通晓吠陀者"等。
胜义论即"谁生起他就是那个"等，因此说：
"正等觉说法者中最胜，
宣说二谛世俗与胜义，
第三谛实不可得。"
前面所说的比量论和譬喻论，在这些中譬喻论没有独立部分的性质。它存在于弥兰陀问和弥达迦问的中间。但比量论是以独立部分的性质而存在。
智者应当游行于极微细处，
善人乐见于眼中之眼，
精进乐者觉苦味，
此处乐于真实者得乐。
杂说注释完毕。
本生经摘录。
应当如是了知本生经摘录。在弥达迦问第三品中有五个问题。
"婆罗门啊，无意识不能听...等...为何问它"，这是引用四集中的树木本生经而说。这是什么本生经？
"婆罗门啊，无意识"这是世尊在涅槃床上为阿难长老而说。
"那位尊者是树神，而我就是。"
树木本生经完毕。
"如是摇动的树也...等...婆罗豆婆遮听我说"而来。这是引用十三集中的摇动本生经而说。这是什么本生经？
"手持斧头的人"这是世尊住在罗希尼（Rohiṇī）河岸时，关于亲族争执而说，林中天神说。
摇动本生经是十三集中的第二经。
在弥达迦问第四品中关于提婆达多和菩萨胜等的问题中引用了二十二个本生经。


‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha? Devadattoekantakaṇho ekantakaṇhehi dhammehi samannagato, bodhisatto ekantasukkehi dhammehi samannagato’ti. Puna ca devadatto bhave bhave yasena ca pakkhena ca bodhisattena samasamo hoti kadāci adhikataro vā yadā devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi, tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo vijjādharo, vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattena jātiyā nihīno yasasā ca nihīno …pe… puna ca paraṃ yadā devadatto tāpo nāma rājā ahosi tadābodhisatto tassa putto dhammapālo nāma ahosi tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chidāpesi. Tatha tāva devadattoyeva uttaro adhikataro. Ajjetarahi ubho’pi sakyakule jāyisu. Bodhisatto buddho ahosi sabbaññu lokanāyako. Devadatto atidevassa sāsane pabbajivā iddhiṃ nibbattevā buddhālayaṃ akāsi. Kinnu kho bhante nāgasena yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbaṃ tathaṃ udāhu vitathanti? ‘‘Ayampana milidaraññā yāni bāvīsatijātakāni nissāya pucchito hoti tāni mayā uddharivā idha kathetabbāni.

Tatha ca,’yadā ca devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo ahosi vijjādharo vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno yasasā ca nihīno. ‘‘Idampana vacanaṃ jetavanārāme viharantena sathārā terasanipāte devadattamārabbha kathitaṃ ambajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Devadatto hi ‘‘ahaṃ buddho bhavissāmi…pe… caṇḍālaputto ahamevā’’ti.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ ambajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti idaṃ rañño ābhataṃ paṭhamaṃ jātakaṃ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto rājā ahosi mahīpati sabbakāmasamaṅgī tadā bodhisatto tassūpabhogo ahosi hathināgo sabbalakkhaṇasampanno tassa cārugativilāsaṃ asahamāno rājā vadhaṃ icchanto hathācariyaṃ evamavova? ‘‘Asikkhito te ācariya hathināgo tassa ākāsagamanaṃ nāma kāraṇaṃ hotī’’ti tathapa tāca bodhisatto devadattato jātiyā nīhīno, lāmako tiracchānagato’’ti. Idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti dhammasabhāyaṃ bhikkhu’āvuso devadatto …pe… hathi pana ahamevā’’ti evametaṃ milidarañño imaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Dutiyaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi. Pavane naṭṭhāyiko tadā bodhisatto mahāpathavi nāma makkaṭo ahosi. Ethapi tāva dissati viseso manussassa ca tiracchānagatassa ca. Ethapi tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno’ti imaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā tiṃsanipāte devadattassa silāpavijjhanamārabbha kathitaṃ mahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti? ‘‘Tena hi dhanuggahe payojevā…pe… kapirājā ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃmahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Tatiyaṃ jātakaṃ.


我将按照要求将这段巴利文直译成简体中文：
"尊者那先，你们说：'提婆达多完全黑暗，具足完全黑暗之法，菩萨具足完全清净之法'。但提婆达多在生生世世中在名声和眷属方面与菩萨相等，有时甚至超过。当提婆达多在波罗奈城为梵授王的王师之子时，菩萨是卑贱旃陀罗的持咒者，诵咒使非时结出芒果。这时菩萨在种姓上低于提婆达多，在名声上也低于...等...。再者，当提婆达多成为名叫塔波的国王时，菩萨是他的儿子名叫法护，那时这国王命人砍断自己儿子的手脚和头。如此这般提婆达多确实更高更胜。现在他们两人都生在释迦族中。菩萨成为佛陀，一切知者，世间导师。提婆达多在至上者的教法中出家，证得神通，模仿佛陀。尊者那先，我所说的这一切是真实的还是虚假的？"这是弥兰陀王依据二十二个本生经而问的，我应当摘录在此讲说。
如是，"当提婆达多在波罗奈城为梵授王的王师之子时，那时菩萨是卑贱旃陀罗的持咒者，诵咒使非时结出芒果。这时菩萨在种姓上低于提婆达多，在名声上也低于。"这段话是世尊住在祇园精舍时，在十三集中关于提婆达多而说的芒果本生经。因为提婆达多..."我将成为佛陀...等...旃陀罗子就是我。"
如是弥兰陀王依据这芒果本生经而说，这是国王引用的第一.个本生经。
"再者，当提婆达多成为国王、大地之主、具足一切欲时，那时菩萨是他的受用象，具足一切吉祥相的象。国王不能忍受他优美的行动风采，想要杀他，就这样对象师说：'象师啊，你的象未经训练，应当让他作飞行于虚空这样的表演。'这样菩萨在种姓上低于提婆达多，是低劣的畜生。"这段话是弥兰陀王引用世尊住在竹林时，在一集中关于提婆达多而说的愚痴本生经。在法堂中比丘们..."贤友，提婆达多...等...而象就是我。"如是弥兰陀王依据这愚痴本生经而说，这是第二.个本生经。
"再者，当提婆达多成为人，在森林中失去财物时，那时菩萨是名叫大地的猴子。这时也可见人与畜生的差别。这时菩萨在种姓上也低于提婆达多。"这段话是弥兰陀王引用世尊住在竹林时，在三十集中关于提婆达多投掷石头而说的大猴本生经。"那么派遣弓箭手...等...猴王就是我。"如是弥兰陀王依据这大猴本生经而说，这是第三.个本生经。

‘‘Pūna ca paraṃ yadā devadatto manusso hoti soṇuttaro nāma nesādo balavā balavataro nāgabalo tadābodhisatto chaddanto nāma nāgarājā ahosi. Tadā luddako taṃ hathināgaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto adhikataro‘‘ti idaṃ vacanaṃ milidaraññā jetavane mahāvihāre vihārantena sathārā tiṃsanipāte ekaṃ daharabhikkhuniṃ ārabbha kathitaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti tatha bhagavatā vithārato desitaṃ chaddantajātakaṃ taṃ mayā idha saṅkhepato uddharivā kathetabbameva. ‘‘Sā kira sāvathiyaṃ…pe… sā pana bhikkhuṇī pacchā vipassivā arahattaṃ pattā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Catuthājātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi vanacarako aniketavāsī tadā bodhisatto sakuṇo ahosi tittiro mantajjhāyī. Tadā so vanacarako taṃ sakuṇaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā navakanipāte devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathitaṃ daddarajātakaṃ (tittirajātakaṃ) sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiṃ samaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ…pe… tittirapaṇḍito pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ daddarajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Pañcamajātakaṃ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto kalābu nāma bārāṇasirājā ahosi tadā bodhisatto tāpaso ahosi khantivādī. Tadā so rājā tassatāpasassa kuddho hathapāde vaṃsakalīre viya chedāpesi. Tathapi tāva devadattoyeva adhikataro jātiyā ca yasena cā’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jecavane viharantena sathārā catukkanipāte ekaṃ kodhanabhikkhuṃ ārabbha kathitaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Sathā pana taṃ bhikkhuṃ kasmāvaṃ…pe… khantivāditāpasopana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Paṭṭhajātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto ahosi vanacaro tadābodhisatto nadiyo nāma vānarido ahosi. Tadāpi so vanacaro taṃ vānaridaṃ ghātesi saddhiṃ mātarā katiṭṭhabhātikenapi. Tathapi tāva devadattoyevaadhikataro jātiyā‘‘ti idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantenasathārā dukanipāte devadattaṃ ārabbha kathitaṃ cullanadiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū dhammasahāyaṃ …pe… supaṇṇarājā pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ paṇḍarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto paṇḍarako nāma nāgarāja ahosī’’ti kathitaṃ hoti tathāhi imasmiṃ jātake bodhisatto supaṇṇarājā yevā’ti. Aṭṭhamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosipavane jaṭilako tadā bodhisatto tacchako nāma mahāsūkaro ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā pakiṇṇakanipāte dve mahallake there ārabbha kathitaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Mahākosalo pana bimbisārassa dhitaraṃ dento…pe…rukkhadevatā pana ahamevā’’ti.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto mahātacchakasūkaro nāma ahositi kathitaṃ tathā hi imasmiṃ jātake bodhisatto rukkhadevatāyeva ahosīti. Navamaṃ jātakaṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
再者，当提婆达多转世为人时，名为索努塔拉的猎人，力大无比，具有象之力量，那时菩萨是名为六牙的象王。当时猎人杀死了那头大象。即便如此，提婆达多仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍大寺时，在三十集中为一位年轻比丘尼所说的六牙本生经而说的，正如世尊详细开示的六牙本生经，我在此应当简要叙述。"据说她在舍卫城......后来这位比丘尼修习观禅证得阿罗汉果。"弥兰陀王就是这样引用六牙本生经的。这是第四个本生故事。
再者，当提婆达多转世为人时，是一个居无定所的猎人，那时菩萨是一只善诵咒语的鹧鸪鸟。那时那个猎人杀死了这只鸟。即便如此，提婆达多在出身上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在灵鹫山时，在九集中因提婆达多谋害（佛陀）而说的达达拉本生经（鹧鸪本生经）。"那时在说法堂上人们谈论起......而我就是那只聪明的鹧鸪。"弥兰陀王就是这样引用达达拉本生经的。这是第五个本生故事。
再者，当提婆达多转世为迦拉布（Kalābu）这位波罗奈国王时，菩萨是一位称为忍辱行者的苦行僧。那时这位国王对苦行僧发怒，如同砍断竹节一般砍断他的手脚。即便如此，提婆达多在出身和名声上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在四集中为一位易怒比丘所说的忍辱本生经。"佛陀对那位比丘说为何你......而我就是那位忍辱苦行僧。"弥兰陀王就是这样引用忍辱本生经的。这是第六个本生故事。
再者，当提婆达多转世为猎人时，菩萨是名为那迪耶的猴王。那时那个猎人杀死了猴王及其母亲和弟弟。即便如此，提婆达多在出身上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在竹林精舍时，在二集中因提婆达多而说的小那迪耶本生经。"有一天比丘们在说法堂......而我就是金翅鸟王。"弥兰陀王就是这样引用般荼罗本生经，据传说菩萨是名为般荼罗迦的龙王，因为在这个本生故事中菩萨确实就是金翅鸟王。这是第八个本生故事。
再者，当提婆达多转世为人时，是森林中的一位结发苦行者，那时菩萨是名为塔查卡的大野猪。即便如此，提婆达多在出身上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在杂集中为两位年长长老所说的野猪本生经。"摩诃憍萨罗将女儿嫁给频婆娑罗时......而我就是那位树神。"弥兰陀王就是这样引用塔查卡野猪本生经，据传说菩萨是大野猪塔查卡，因为在这个本生故事中菩萨确实就是树神。这是第九个本生故事。


Puna ca paraṃ yadādevadatto cetiyesu suraparicaro nāma rājā ahosi upari purisamatte gaganevehāsaṅgamo, tadā bodhisatto kapilo nāma brāhmaṇo ahosi. Tathapi tāva devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ cetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiñhi divase bhikkhū dhammasahāyaṃ. Pe-kapila-brāhmaṇo pana ahamevā’’ti evañcetaṃ milidaraññā idaṃcetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Dasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi sāmo nāma, tadā bodhisatto rūrunāma migarājā ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā terasakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ rūrūmagarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. So kira bhikkhūhi’bahupakāro āvuso-perūrumigo pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃrūrumigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti ekādasamaṃ jātakaṃ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi luddako pavanacaro, tadā bodhisatto hathināgo ahosi so luddako tassa hathināgassa sattakkhattuṃ dante chidivā hari tathapi tāva devadattoyeva yoniyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Dhammasabhāyañhi bhikkhū’āvuso devadatto…pe… sīlavanāgarājā pana ahamevāti.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti dvādasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi, tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosi tathapi tāva devadattoyeva yasena adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dukanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Devadatto ajātasattuṃ pasādevā…pe… purohito pana ahamevā’’ti.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ sabbadāṭhika jātakaṃ sadhāya vuttaṃ paratoghosavasena ‘‘so yāvatā jambudīpe padesarājāno, te sabbe anuyutte akāsī’’ti vuttaṃ tadā hi sona sabbe rājāno anuyutte akāsī’ti. Terasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sathināgo huvā laṭukikāya sakuṇikāya puttakeghātesi, tadā bodhisatto’pi hathināgo ahosi yuthapati tatha tāva ubho’pi samasamā ahesunti’ idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattamārarabbha kathitaṃ laṭukikajātakaṃ sadhāyavuttaṃ hotī’ti cuddasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ ‘‘yadā devadatto yakkho ahosi adhammo nāma, tadā bodhisattopi yakkho ahosi dhammo nāma. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti‘‘idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekādasakanipāte devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ dhammadevaputta jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tadā bhikkhu dhammisabhāyaṃ dhammadevaputto pana ahameva sammāsambuddho’’ti. Evametaṃ milidarañño imaṃ dhammadevaputtajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti paṇṇarasamaṃ jātakaṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
再者，当提婆达多转世为支提国的苏拉帕利查罗王时，能在空中一人高处飞行，那时菩萨是名为迦毗罗的婆罗门。这段话是因提婆达多入地狱而说的支提本生经。"那一天，比丘们在说法堂......而我就是迦毗罗婆罗门。"弥兰陀王就是这样引用支提本生经的。这是第十个本生故事。
再者，当提婆达多转世为人时，名叫沙摩，那时菩萨是名为卢卢的鹿王。即便如此，提婆达多在出身上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在十三集中因提婆达多而说的卢卢鹿王本生经。"据说比丘们说'贤友，他多有恩惠......而我就是卢卢鹿。'"弥兰陀王就是这样引用卢卢鹿本生经的。这是第十一个本生故事。
再者，当提婆达多转世为人时，是一个在林中游荡的猎人，那时菩萨是一头大象。那个猎人七次砍下大象的象牙带走，即便如此，提婆达多在种族上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在一集中因提婆达多而说的具戒象王本生经。"在说法堂上比丘们说：'贤友提婆达多......而我就是具戒象王。'"
弥兰陀王就是这样引用具戒象王本生经的。这是第十二个本生故事。
再者，当提婆达多转世为名叫刹帝利法的豺狼时，他使阎浮提（印度）所有的地方国王都成为他的臣属，那时菩萨是名为维陀罗的智者。即便如此，提婆达多在名声上仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在竹林精舍时，在二集中因提婆达多而说的萨婆达他本生经。"提婆达多使阿阇世生欢喜......而我就是那位祭司长。"
弥兰陀王就是这样引用萨婆达他本生经的，根据传说"他使阎浮提所有的地方国王都成为他的臣属"，因为当时索那确实使所有国王都成为他的臣属。这是第十三个本生故事。
再者，当提婆达多转世为大象时，杀死了一只雀鸟的幼鸟，那时菩萨也是一头象群之主的大象。那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在竹林精舍时，在五集中因提婆达多而说的雀鸟本生经。这是第十四个本生故事。
再者，当提婆达多转世为夜叉时，名叫非法，那时菩萨也是夜叉，名叫正法。即便如此，那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在十一集中因提婆达多入地而说的法天子本生经。"那时比丘们在说法堂......而我正等正觉就是那位法天子。"弥兰陀王就是这样引用法天子本生经的。这是第十五个本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto nāviko ahosi, pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi nāviko ahosi pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro tathapi tāva ubhopi samasamā’ca ahesunti‘‘idampana milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte devadattassa pañcakulasatāni gahevā niraye paviṭṭhabhāvamārabbha kathitaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘So hi aggasāvakesu parisaṃ gahevā sopaṇḍitavaḍaḍhakī nāma ahamevā’’ti. Evametaṃ milidararañañā imaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Soḷasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesu’’nti idampanavacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte anāthapiṇḍikassasahāyake tithayasāvake ārabbha kathitaṃ apaṇṇaka jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Sattarasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma migarājā ahosi, tadā bodhisattopi nigrodho nāma migarājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte kumārakassapamātaraṃ bhikkhuṇiṃ ārabbha kathitaṃ nigrodhamigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti sā kira rājagahanagare mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā ahosi nigrodhamigarājā pana ahamevā’’ti eva metaṃ milidaraññā imaṃ nigrodhamigarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Aṭṭhārasamaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma senāpati ahosi, tadā bodhisatto nigrodho nāma rājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dasakanipāte devadattāmārabbha kathitaṃ nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Ekunavisatimaṃ jātakaṃ.

Puna ca paraṃ sadā devadatto khaṇḍahālo nāma brāhmaṇo ahosi, tadā bodhisatto cado nāma rājakumāro ahosi. Tathāpi tāva anena khaṇḍahālo adhikataro’ti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā dasajātakedevadattamārabbha kathitaṃ cadakumārajātakaṃ sadhāya vuttaṃ taṃ saṅkhepano dassayissāma. ‘‘Tassa vathu saṅghabhedakkhadhake āgatameva cadakumāro pana ahamovā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ vadakumārajātakaṃ sadhāya vuttanti vīsatimajātakaṃ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto brahmadatto nāma rāja ahosi, tadā bodhisatto tassa putto mahāpadumo nāma kumāro ahosi, tadā sorājā sakaputtaṃ corappapāte khipāpesi. Yato kutoci pitā puttānaṃ adhikataro ahosi visiṭṭho, tathapi tāva devadattoyeva adhikataro’ti idampana evanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte ciñcaṃ māṇavikamārabbha kathitaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. ‘‘Paṭhamabodhiyañhi dasabalassa ahaṃ tadā rājaputto, evaṃ dhāretha jātakanti, evametaṃ milidaraññā imaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya puttanti ekavīsatimajātakaṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
再者，当提婆达多转世为航海家时，是五百户人家的主人，那时菩萨也是航海家，也是五百户人家的主人。那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在十二集中因提婆达多带领五百户人家入地狱而说的海商本生经。"他带领众人去见上首弟子......而我就是那位聪明的木匠。"弥兰陀王就是这样引用海商本生经的。这是第十六个本生故事。
再者，当提婆达多转世为商队首领时，是五百辆车的主人，那时菩萨也是商队首领，也是五百辆车的主人。那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在一集中因给孤独长者的友人在世外道而说的无过本生经。这是第十七个本生故事。
再者，当提婆达多转世为名叫沙卡的鹿王时，那时菩萨是名叫尼拘律的鹿王。那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在一集中因迦叶童子的母亲比丘尼而说的尼拘律鹿本生经。"据说她是王舍城（现在的拉杰吉尔）一位大富长者的女儿......而我就是尼拘律鹿王。"弥兰陀王就是这样引用尼拘律鹿王本生经的。这是第十八个本生故事。
再者，当提婆达多转世为名叫沙卡的将军时，那时菩萨是名叫尼拘律的国王。那时两者是平等的。这段话是弥兰陀王引用佛陀在竹林精舍时，在十集中因提婆达多而说的尼拘律本生经。"有一天比丘们......引用尼拘律本生经。"这是第十九个本生故事。
再者，当提婆达多转世为名叫坎达哈拉的婆罗门时，那时菩萨是名叫旃陀的王子。即便如此，这个坎达哈拉更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在灵鹫山时，在十集中因提婆达多而说的旃陀王子本生经。我们将简要说明。"其故事已在破僧犍度中说过......而我就是旃陀王子。"弥兰陀王就是这样引用旃陀王子本生经的。这是第二十个本生故事。
再者，当提婆达多转世为名叫梵授的国王时，那时菩萨是他的儿子名叫大莲华的王子，那时这位国王将自己的儿子扔下贼崖。无论从哪个角度看，父亲都比儿子更为尊贵，即便如此，提婆达多仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在祇园精舍时，在十二集中因旃遮摩那维迦而说的大莲华本生经。"在初悟时，十力者说：'那时我是王子，你们要这样记住本生。'"弥兰陀王就是这样引用大莲华本生经的。这是第二十一个本生故事。


Puna ca paraṃ yadā devadatto mahāpatāpo nāma rājā ahosi, tadā bodhisatto tassa putto dhammapālo nāma kumāro ahosi, tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chedāpesi. Tathapi tāva devadatto yeca uttaro adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattassavadhaparisakkanamārabbha kathitaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Athekadivasaṃ bhikkhu dhammasabhāyaṃ kathaṃ dhammapālakumāro pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttanti bāvīsatima jātakaṃ samattaṃ.

Ambajātaka-dummedhajātakāni mahākapi-

Chaddanta-daddarañcāpi khantivādikajātakaṃ

Cullanadiya-paṇḍaraka-tacchasukarajātakaṃ

Cetiyajātakañcāpi rūrumigidajātakaṃ

Sīlavaṃ sabbadāṭhañca laṭukikañca apaṇṇakaṃ

Nigrodhamiga-nigrodha-cadakumārajātakaṃ

Mahāpadumakumāra-dhammapālakajātakaṃ

Iti etāni bāvīsa jātakāni yathākkamaṃ

Milido nāmupadāya nāgasenassa abravīti.

Evañca so rājā imāni jātakāni sadhāya kathevā punapi evamāha? ‘‘Bhante nāgasena, ajjekarahi ubhopi sakyakulesu jāyiṃsu. Bodhisattopi buddho ahosi. Sabbaññu lokanāyako, devadatto tassa devātidevassa sāsane pabbajivā buddhālayaṃ akāsi. Kinnukho bhante nāgasena, yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbampi tathaṃ udāhu vitathanti.’’

Jātakuddharaṇaṃ samattaṃ.

Gāthāsarūpaṃ

Gāthāsarūpampana evaṃ veditabbaṃ?

Milido nāma so rājā sāgalāyampuruttame

Upagañchi nāgasenaṃ gaṅgā’va yathasāgaraṃ.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
再者，当提婆达多转世为名叫大苦行的国王时，那时菩萨是他的儿子名叫法护的王子，那时这位国王砍断了自己儿子的手脚和头。即便如此，提婆达多仍然更为尊贵。这段话是弥兰陀王引用佛陀在竹林精舍时，在五集中因提婆达多谋杀而说的小法护本生经。"有一天，比丘们在说法堂谈论......而我就是法护王子。"弥兰陀王就是这样引用小法护本生经的。这是第二十二个本生故事完毕。
芒果本生经、愚人本生经、
大猿本生经、六牙本生经、
达达拉本生经以及忍辱本生经、
小那迪耶本生经、般荼罗本生经、塔查卡野猪本生经、
支提本生经以及卢卢鹿本生经、
具戒本生经、萨婆达他本生经、雀鸟本生经和无过本生经、
尼拘律鹿本生经、尼拘律本生经、旃陀王子本生经、
大莲华王子本生经、法护本生经，
这二十二个本生经按顺序，
弥兰陀引用后对那先说。
这样，国王引用这些本生经后又这样说："尊者那先，如今两人都生在释迦族中。菩萨成为佛陀，成为一切智者、世间导师，提婆达多在那位天中之天的教法中出家后对佛陀不敬。尊者那先，我所说的这一切是真实的还是虚妄的呢？"
本生经摘录完毕。
偈颂总结
偈颂总结应当如是了知：
名为弥兰陀的国王，在最胜城娑竭罗（今巴基斯坦西亚尔科特），
前往拜见那先，如恒河流向大海。


Āsajja rājā citrakathī ukkādhāraṃ tamonudaṃ apucchi nipuṇe pañhe ṭhānāṭhānagate puthū,

Pucchā visajjanā ceva gambhirathūpanissitā

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā abbhutā lomahaṃsanā

Abhidhammavinayogāḷhā suttajālasamathitā

Nāgasenakathā citrā opammehi nayehi ca

Tatha ñāṇampaṇidhāya hāsayivāna mānasaṃ

Suṇotha nipuṇe pañhe kaṅkhāṭṭhānavidāḷane’ti

Tenāhu?-

Bahussuto citrakathī nipuṇo ca visārado,

Sāmayiko ca kusalo paṭibhāne ca kovido;

Tepi tepiṭakā bhikkhū pañcanekāyikāpi ca,

Catunekāyikā ceva nāgasenaṃ purakkharuṃ;

Gambhīrapañño medhāvī maggāmaggassa kovido,

Uttamathamanuppatto nāgaseno visārado;

Tehi bhikkhūhi parivuto nipuṇehi saccavādibhī,

Caranto gāmanigamaṃ sāgalaṃ upasaṅkamī;

Saṅkheyyapariveṇasmiṃ nāgaseno tadā vasī,

Katheti so manussehi pabbate kesarī yathā’ti;

Caraṇena ceva sampannaṃ sudantaṃ uttame dame,

Disvā rājā nāgasenaṃ idaṃ vacanamabravi;

Kathikā mayā bahū diṭṭhā sākacchā osaṭā bahū,

Na tādisaṃ bhayaṃ āsi ajjatāso yathā mama;

Nissaṃsayaṃ parājayo mama ajja bhavissati,

Jayo’va nāgasenassa yathā cittaṃ na saṇṭhitanti;

Bāhiragāthā

Yathā hi aṅgasambhārā hoti saddo ratho iti,

Evaṃ khadhesu santesu hoti sattoti sammuti;

Sīle patiṭṭhāya naro sapañeñā cittaṃ paññañca bhāvayaṃ,

Ātāpī nipako bhikkhu so imaṃ vijaṭaye jaṭanti;

Ayampatiṭṭhā dharaṇīva pāṇinaṃ idañca mūlaṃ kusalābhivuddhiyā,

Mukhañcidaṃ sabbajinānusāsane yo sūlakkhadho varapātimokkhiyo’ti;

Saddhāya taratī oghaṃ appamādena aṇṇavaṃ,

Vīriyena dukkhaṃ acceti paññāya parisujjhati;

Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,

Kālañca paṭikaṅkhāmi nibbisaṃ bhatako yathā;

Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,

Kālañca paṭikaṅkhāmi sampajāno patissato;

Paṭigacceva taṃ kayirā yaṃ jaññā hitamattano,

Na sākāṭikacintāya mantā dhīro parakkame;

Yathā sākaṭiko nāma samaṃ hivā mahāpathaṃ,

Visamaṃ maggamāruyha akkhabhinno’va dhāyati;

Evaṃ dhammā apakkamma adhammamanuvattiya,

Mado maccumukhampatto akkhacchinno’va socati;

Allavammapaṭicchanno navadvāro mahāvaṇo,

Samantato paggharati asuci pūtigadhiyo’ti;

Milidapañhe ṭhitā bāvīsati gāthā samattā.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文，特别注意诗偈的对仗：
国王善辩如火炬，能破暗冥问妙义，
细微深奥诸多问，究竟是非请教之。
问答皆依深义理，悦耳动心令人惊，
阿毗达摩律深奥，契经之网密交织。
那先言论妙难思，譬喻方法皆圆满，
如是安住智慧中，令众欢喜心开明。
请听微妙诸问答，能断疑惑除迷障。
因此他们说：
多闻善说辩才巧，通达诸法智慧深，
善解时机巧言说，辩才无碍最殊胜。
三藏比丘与五部，及四部众诸贤圣，
皆悉恭敬那先尊，追随左右常不离。
智慧深远具妙慧，善知正道与邪途，
已证最上殊胜法，那先辩才无所畏。
与诸比丘贤圣众，善说真实随行往，
游化城邑诸聚落，来至娑竭罗城中。
尔时那先住精舍，为众演说妙法音，
如狮子王居山中，威德尊严众敬仰。
戒行具足善调御，最上调伏悉圆满，
国王见彼那先时，如是言词而发出：
"我见众多论议师，曾与许多论辩者，
未曾如今生畏惧，如我今日之惶恐。
必定今日遭败北，那先必定得胜利，
我心不安如是想，惶惶不能自安定。"
外部偈颂：
譬如众多零件聚，世间唤作战车名，
如是诸蕴和合时，假名说为有情体。
依戒而住具智慧，修习心智常精进，
精勤智慧比丘众，能解此结得解脱。
此为众生之依止，善法增长之根本，
诸佛教诫之门户，即是最胜波罗提木叉。
以信度过暴流水，以不放逸渡大海，
以精进度诸苦难，以智慧得清净道。
我不欢喜于死亡，亦不欢喜于生命，
但待时节之成熟，如雇工人待工资。
我不欢喜于死亡，亦不欢喜于生命，
但待时节正念知，具足正知而安住。
应当预先行善事，知晓利己而修习，
不应如彼车夫想，智者精进勤修为。
譬如愚痴车夫者，舍平坦道大路途，
行于崎岖险难路，车轴断裂遭困厄。
如是舍离正法道，随顺非法邪途中，
放逸堕入死魔口，如断车轴生忧愁。
湿革所覆九门身，遍身流溢大疮口，
周遍常流不净物，臭秽污浊难堪忍。
弥兰陀问经中二十二偈颂完毕。


Bhassappavedī vetaṇḍī atibuddhivicakkhaṇo,

Milido ñāṇabhedāya nāgasenamupāgamī;

Vasanto tassa chāyāya paripucchanto punappunaṃ,

Pabhinnabuddhi huvāna so’pi āsi tipeṭako;

Navaṅgaṃ anumajjanto rattibhāge rahogato,

Addakkhi meṇḍake pañhe dunniveṭhe saniggahe;

Pariyāyabhāsitaṃ athi athi sadhāya bhāsitaṃ,

Sabhāvabhāsitaṃ athi dhammarājassa sāsane;

Tesaṃ athamaviññāya meṇḍake jinabhāsite,

Anāgatamhi addhāneviggaho tatha hessati;

Hada kathimpasādetvā chejjāpessāmi meṇḍake,

Tassa niddiṭṭhamaggena niddisissantyanāgate;

Visamaṃ sabhayaṃ ativāto paṭicchannaṃ devanissitaṃ,

Patho ca saṅkamo tithaṃ aṭṭhete parivajjiyā;

Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,

Ekacintī ca bālo ca ete athavināsakā;

Ratto duṭṭho ca mūḷho ca bhīru āmisacakkhuko,

Ithi soṇḍo paṇḍako ca navamo bhavati dārako;

Navete puggalā loke ittarā calitā calā,

Etehi mantitaṃ guyhaṃ khippaṃ bhavati pākaṭaṃ;

Vasena yasapucchāhi tithavāsena yoniso,

Sākacchā snehasaṃsevā patirūpavasena ca

Etāni aṭṭha ṭhānāni buddhivisadakārakā,

Yesaṃ etāni samhonti tesaṃ buddhi pabhijjati;

Pūjīyantā asamasamā sadevamānusehi te,

Na sādiyanti sakkāraṃ buddhānaṃ esa dhammatā’ti

Ayaṃ gāthā sāriputtatherena vuttā.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文，注意保持诗偈的对仗：
善于谈论擅辩驳，智慧明察最殊胜，
弥兰陀为破智慧，前往拜见那先者。
常在其荫下安住，反复询问诸法义，
智慧开显通三藏，成就无上妙智慧。
深夜独处于静室，思维九分圣教法，
观见羊毛织成难，难解难缠诸问题。
世尊教法中具有，方便说与引证说，
以及真实之说法，此三说法各不同。
不解羊毛经义趣，佛所宣说深妙法，
未来之世必定有，诸多诤论起纷争。
今当善巧解此义，剪断羊毛诸疑网，
依照所指示道路，未来之人得明了。
险难恐怖及暴风，隐蔽依天与通路，
桥梁渡口共八种，应当远离不亲近。
贪欲嗔恚及愚痴，慢心悭吝并懈怠，
独自思虑及愚人，此等能坏正义理。
贪欲嗔恚及愚痴，怯弱贪利望眼者，
酒徒黄门与童子，此九种人不可信。
世间九种凡夫人，轻浮不定心摇动，
若向彼等说密语，秘密迅速成公开。
依止智者多请问，择时依止善思虑，
善于谈论亲近友，随顺恰当之时机，
此等八种殊胜处，能令智慧得清净，
若人具足此八法，智慧必定得开显。
天人世间所供养，无与等伦最殊胜，
然而诸佛不贪着，此乃诸佛之常法。
这是舍利弗长老所说的偈颂。


Imehi aṭṭhihi tamaggapuggalaṃ

Devātidevaṃ naradammasārathiṃ,

Samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃ

Pāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ gato’smi;

Jāliṃkaṇhājinaṃ dhītaṃ maddideviṃ patibbataṃ,

Cajamāno nacintesiṃ bodhiyāyeva kāraṇā; (Jātakagāthā)

Na antalikkhe na samuddamajjhe

Na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa,

Na vijjati so jagatippadeso

Yathaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu;

Kāyena saṃvaro sādhu sādhuvācāya saṃvaro,

Manasā saṃvaro sādhu sādhu sabbathasaṃvaro;

Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ

Jānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,

Āraddhavīriyo dhuvamappamatto

Sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu’ti; (Jātakagāthā)

Iti phadana rukkho’pi tāvade ajjhabhāsatha,

Mayhampi vacanaṃ athi bhājadvāja suṇohi me’ti; (Jātakagāthā)

Cudassa bhattaṃ bhuñjivā kammārassā’ti me sutaṃ,

Ābādhaṃ samphusī dhīro pabāḷhaṃ māraṇantikatti

Sathavāto bhayaṃ jātaṃ niketā jāyatī rajo,

Aniketamasathavaṃ etaṃ ve munidassananti; (Jinabhāsitā minidena vuttā)

Sasamuddapariyāyaṃ mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ,

Na icche saha nidāya evaṃ sayha vijānahīti; (Jātakagāthā lomakassapena vuttā)

Vadhissametanti parāmasanto

Kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ,

Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā

Arahaddhajo sabbhi avajjharūpo’ti; (Jātakagāthā chaddantanāgarājena vuttā)

Gāthābhigītamme abhojaneyyaṃ

Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo,

Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā

Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā; (Suttānipātagāthā jinabhāsitā)

Na me ācariyo atha sadiso me na vijjati,

Sadevakasmiṃ lokasmiṃ nathi me paṭipuggalo’ti; (Khadhakagāthā jinabhāsitā)

Vipulo rājagahikānaṃ giriseṭṭho pavuccati,

Seto himavataṃ seṭṭho ādicco aghagāminaṃ;

Samuddo’dadhinaṃ seṭṭho nakkhattānañca cadimā,

Sadevakassa lokassa buddho aggo pavuccatīti;

(Dve gāthā māṇavakadevaputtena vuttā nāgasenatherena vuttā)

Eko manopasādo saraṇagamanaṃ añjalippaṇāmo vā,

Ussahate tārayituṃ mārabalanisūdane buddhe’ti; (Ayaṃ gāthā sāriputtatherenābhatā)

Ārahatha nikkhamatha yujjatha buddhasāsane,

Dhunātha maccuno senaṃ naḷāgāraṃ’va kuñjaro’ti; (Jinabhāsitā milidena vuttā)

Yo sīla vā dussīlesu dadāti dānaṃ

Dhammena laddhaṃ supasanna citto,

Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ ulāraṃ

Taṃ ve dānaṃ dāyakato visujjhatī’ti; (Ayaṃ nāgasenena ābhatā)

Na me dessā ubho puttā maddī devī na appiyā,

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ tasmā piye adāsahanti;

Sahassagghañhi maṃ tāto brāhmaṇassa pitā adā,

Atho kaṇhājinaṃ kaññaṃ hathinañca satena cā’ti;

Jigacchāya pipāsāya ahinā daṭṭho visena ca,

Aggi udaka sattīhi akāle tatha miyyati;

Anumānapañhe vuccamānā imā gāthā sallakkhetabbā?

Bahu jane tārayivā nibbuto upadhikkhaye,

Anumānenañātabbaṃ’athi so dīpaduttamo’ti;

Kammamūlaṃ gahetvāna āpaṇaṃ upagacchatha,

Ārammaṇaṃ kiṇivāna tato muccatha muttiyāti;

Na pupphagadho paṭivātameti na cadanaṃ tagaramallikā vā,

Satañca gadho paṭivātameti sabbā disāsappuriso pavāti;

Cadanaṃ tagaraṃ vāpi uppalaṃ atha vassikī,

Etesaṃ gadhajātānaṃ sīlagadho anuttaro;

Appamatto aya gadho yavāyaṃ nagaracadanī,

Yo ca sīlavataṃ gadho vāta devesu uttamo’ti;

Kammamūlaṃ janā davā gaṇhanti amataṃ phalaṃ,

Tena te sukhitā honti

我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
我以八项功德皈依，
人天导师最胜者，
具足一切智慧眼，
百福庄严佛世尊。
舍弃嘉莉、黑仙女，以及贞洁的摩地夫人，
我不曾顾虑，只为菩提之故。（本生经偈）
不在虚空不在海中，
不入山间深谷处，
世间一切诸处所，
无能躲避死魔侵。
护身善哉护语善，护意善哉护一切，
遍护诸处皆为善，能护一切得安乐。
无心识婆罗门不闻声，
知与不知此般罗树，
精进坚定无放逸，
何故问我安乐卧？（本生经偈）
于是摇动的树立即说道：
我也有话要说，婆罗豆婆遮请听我言。（本生经偈）
听说吃了铁匠的饭食后，
贤者感受剧痛濒临死亡。
有居则有风生惧，从住处生起尘埃，
无住处无风尘，此乃牟尼境界。（佛说，弥兰陀引）
环绕大海之大地，饰以海洋为耳环，
我不愿与爱欲同存，贤者请如是了知。（本生经偈，罗摩迦叶所说）
当他伸手欲杀我时，
见到仙人袈裟法幡，
痛苦中生起此想：
圣者法幡不应害。（本生经偈，六牙象王所说）
诵偈得食我不受，
婆罗门此非正法，
诸佛呵责诵偈食，
正法存在此为命。（经集偈，佛所说）
我无师亦无与我等者，
天人世界中无有与我相比者。（犍度偈，佛所说）
毗富罗山为王舍城（现在的拉杰吉尔）最胜，
雪山中白雪最胜，日轮于空行最胜，
海洋为众水最胜，月亮为星宿最胜，
一切天人世界中，佛陀称为最殊胜。
（此二偈为摩纳婆天子所说，那先长老所引）
一念净信或皈依，或是合掌敬礼佛，
足以度脱众生苦，于破魔军佛陀前。（此偈由舍利弗长老引述）
努力精进勿放逸，于佛教法中修行，
摧毁死魔诸军众，如象摧破芦草屋。（佛说，弥兰陀引）
持戒者施予破戒者，
以正当所得净信心，
深信业果殊胜报，
此施从施者得清净。（此偈那先所引）
我不憎恨两个儿子，摩地夫人亦非不爱，
只因一切智最可贵，故舍所爱以求道。
我父亲以千金之价，将我施与婆罗门，
又将黑仙女和百头象，一并布施。
饥饿与口渴，毒蛇所咬伤，
火水与刀剑，非时而丧命。
在说明类推问题时，应当注意这些偈颂：
度众多众生得解脱，寂灭于执取尽处，
应以类推而得知，彼为世间最胜灯。
摄取业的根本，前往市场处，
购买所缘境，从此得解脱。
花香不逆风飘散，栴檀多伽罗茉莉亦然，
善人之名德逆风传，遍满一切诸方所。
栴檀多伽罗，青莲及茉莉，
如是诸香中，戒香最殊胜。
此香甚微妙，如城中栴檀，
持戒者之香，上升于诸天。
众生以业为根本，得获甘露之果实，
因此而得安乐。

 ye kītā amataṃ phalanti;

Ye keci loke agadā visānaṃ paṭibāhakā,

Dhammāgadasamaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

Ye keci osadhā loke vijjanti vividhā bahū,

Dhammosadha samaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

Dhammosadhaṃ pivivāna ajarāmaraṇā siyuṃ,

Bhāvayivā ca passivā nibbutā upadhikkhaye’ti;

Byādhitaṃ janataṃ disvā amatāpaṇaṃ pasārayī,

Kammena taṃ kiṇivāna amatamādetha bhikkhavo’ti;

Evarūpāni sīlānisanti buddhassa āpaṇe,

Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

Samādhiratanamālassa kuvitakkā na jāyare,

Na ca vikkhippate cittaṃ etaṃ tumhe piladhathā’ti;

Paññāratanamālassa na ciraṃ vattate bhavo,

Khippaṃ phasseti amataṃ na ca so rocate bhave’ti;

Maṇimālādharaṃ gehajano sāmiṃ udikkhati,

Vimuttiratanamālantu udikkhanti sadevakā’ti;

Yena ñāṇena bujjhanti ariyā katakiccataṃ,

Taṃ ñāṇaratanaṃ laddhuṃ vāyametha jinorasā’ti;

Paṭisambhidā kiṇivānañāṇena phassayeyya yo,

Asambhīto anubbiggo atirocati sadevake’ti;

Bojjhaṅgaratanamālassa udikkhanti sadevakā,

Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

Āyu ārogatā vaṇṇaṃ saggaṃ uccākulīnatā,

Asaṅkhatañca amataṃ athi sabbāpaṇe jine;

Appena bahukenāpi kammamūlena gayhati,

Kiṇivā saddhāmūlena samiddhā hotha bhikkhavo;

Bhavatīha-

Vītarāgā vītadosā vītamohā anāsavā,

Vītataṇhā anādānā dhammanagare vasanti te;

Āraññakā dhūtadharā dhāyino lūkhacīvarā,

Vivekābhiratā dhīrā dhammanagare vasanti te’ti;

Nesajjikā sathatikā atho’pi ṭhānavaṅkamā,

Paṃsukūladharā sabbe dhammanagare vasanti te;

Ticīvaradharā sabbe cammakhaṇḍacatuthakā,

Ratā ekāsane viññu dhammanagare vasanti te;

Appicchā nipakā dhīrā appāhārā alolupā,

Lābhālābhena santuṭṭhā dhammanagare vasanti te;

Dhāyī dhānaratā dhīrā santacittā samāhitā,

Ākiñcaññaṃ pathayānā dhammanagare vasantī te;

Paṭipannā phalaṭṭhā ca sekkhā phalasamaṅgino,

Āsiṃsakā uttamathaṃ dhammanagare vasanti te;

Sotāpannā ca vimalā sakadāgāmino ca ye,

Anāgāmī ca arahanto dhammanagare vasanti te;

Satipaṭṭhānakusalā bojjhaṅgabhāvanāratā,

Vipassakā dhammadharā dhammanagare vasanti te;

Iddhipādesu kusalā samādhibhāvanāratā,

Sammappadhānamanuyuttā dhammanagare vasanti te;

Abhiññāpāramippattā pettike gocare ratā,

Antaḷikkhamhi caraṇā dhammanagare vasanti te;

Okkhittacakkhu mitabhāṇī guttadvārā susaṃvutā,

Sudantā uttame dame dhammanagare vasanti te;

Tevijjā jaḷabhiññā ca iddhiyā pāramiṃ gatā,

Pañañāya pāramippattā dhammanagare vasanti te;

Yathāpi nagaraṃ disvā suvibhattaṃ manoramaṃ,

Anumānena jānanti vaḍḍhakissa mahattanaṃ;

Tatheva lokanāthassa disvā dhammapuraṃ varaṃ,

Anumānena jānanti athi so bhagavā iti;

Anumānenajānanti ūmiṃ disvāna sāgare,

Yathā’yaṃ dissate ūmī mahanto so bhavissati;

Tathā buddhaṃ sokanudaṃ sabbathamaparājitaṃ,

Taṇhakkhayamanuppattambhavasaṃsāramocanaṃ;

Anumānena ñātabbaṃ ūmiṃ disvā sadevake,

Yathā dhammumivippharo aggo buddho bhavissati;

Anumānena jānanti disvā accuggataṃ giriṃ,

Yathā accuggato esa himavā so bhavissati;

Tathā disvādhammagiriṃ sītībhutaṃ nirūpadhiṃ,

Accuggataṃ bhagavato acalaṃ suppatiṭṭhitaṃ;

我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
凡是购买者都得甘露果。
世间所有克制毒药的解药，
无有如法药相等，比丘们请饮此药。
世间存在众多种种药物，
无有如法药相等，比丘们请饮此药。
饮用法药之后，可得不老不死，
修习并观照后，寂灭于执取尽。
见众生病苦，展开甘露市，
以业为价购，比丘取甘露。
如是种种戒，在佛陀市中，
以业为价购，汝等戴此宝。
定力宝鬘者，邪思惟不生，
心不生散乱，汝等应佩戴。
智慧宝鬘者，轮回不久住，
速证得甘露，不乐于有中。
家人仰望着，佩戴宝珠鬘之主，
解脱宝鬘者，人天众仰望。
圣者以此智，觉悟所作竟，
佛子当精进，获得此智宝。
若以智慧得，无碍解智慧，
无惧无恐怖，超越诸天人。
觉支宝鬘者，人天众仰望，
以业为价购，汝等戴此宝。
寿命与健康，容貌生天上，
高贵种姓生，无为之甘露，
在佛陀市中，一切皆具足。
以少或以多，业根本可取，
以信根购买，比丘得圆满。
于此：
离贪离嗔恚，离痴无漏者，
离爱无执取，住于法城中。
林居修头陀，禅修粗衣者，
乐于独处智，住于法城中。
常坐不卧者，或经行立者，
持粪扫衣众，住于法城中。
持三衣之众，第四皮革片，
智者乐独座，住于法城中。
少欲善巧智，少食无贪求，
得失心知足，住于法城中。
禅修乐禅定，寂静心等持，
希求无所有，住于法城中。
入道证果者，学人具诸果，
期望最上义，住于法城中。
须陀洹清净，斯陀含行者，
阿那含罗汉，住于法城中。
善巧念处者，乐修七觉支，
观察持正法，住于法城中。
善巧神足者，乐修于定学，
精进正勤者，住于法城中。
证得神通者，乐修祖境界，
行于虚空中，住于法城中。
垂目少言语，守护诸根门，
善调最上御，住于法城中。
三明六神通，神通达彼岸，
智慧到彼岸，住于法城中。
如见城市已，划分令人悦，
以推理可知，建筑师伟大。
如是见世尊，殊胜正法城，
以推理可知，彼为世尊在。
以推理可知，见海中波浪，
如见此波浪，彼必定广大。
如是除忧佛，一切无能胜，
证得爱尽者，解脱有轮回。
以推理当知，见天人波浪，
如法之广大，佛必为最胜。
以推理可知，见高耸山峰，
如此高耸者，必是雪山王。
如是见法山，清凉无执取，
世尊最高峰，坚固善安立。



Anumānena ñātabbaṃ disvāna dhammapabbataṃ,

Tathā hi so mahāvīro aggo buddho bhavissati;

Yathāpi gajarājassa padaṃ disvāna mānusā,

Anumānenajānanti mahā esa gajo iti;

Tatheva buddhanāgassa padaṃ disvā vibhāvino,

Anumānena jānanti uḷāro so bhavissati;

Anumānenajānanti bhīte disvāna kummige,

Migarājassa saddenabhītā’me kummigā iti;

Tatheva tithiye disvā vithaddhe bhītamānase,

Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena gajjitaṃ;

Nibbutaṃ pathaviṃ disvā haritapattaṃ mahodakaṃ,

Anamānena jānanti mahāmeghena nibbutaṃ;

Tathevimaṃ janaṃ disvā āmoditapamoditaṃ,

Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena tappitaṃ;

Laggaṃ disvā bhisaṃ paṅkaṃ kalaladdagataṃ mahiṃ,

Anumānena jānanti vārikkhadho mahā gato;

Tathevimaṃ janaṃ disvā rajopakkhasamāhitaṃ,

Vahitaṃ dhammanadiyā vissaṭṭhaṃ dhammasāgare;

Dhammāmatagataṃ disvā sadevakamimaṃ mahiṃ,

Anumānena ñātabbaṃ dhammakkhadho mahā gato;

Anumānena jānanti ghāyivā gadhamuttamaṃ,

Yathā’yaṃ vāyatī gadho hessanti pupphitā dumā;

Tathevāyaṃ sīlagadho pavāyati sadevake,

Anumānena ñātabbaṃ athi buddho anuttaro’ti;

Anumānapañhaṃ.

Passatāraññake bhikkhū ajjhogāḷhe dhute guṇe,

Puna passati gihi rājā anāgāmiphale ṭhite;

Ubho’pi te vilokevā uppajji saṃsayo mahā,

Bujjheyya ce gihidhamme dhutaṅgaṃ nipphalaṃ siyā;

Paravādivādamathanaṃ nipuṇaṃ piṭakattaye,

Hada pucche kathiseṭṭhaṃ so me kaṅkhaṃ vinossatī’ti

Meṇḍakapañhe ṭhitā dvāsīti gāthā samattā.

Milidappakaraṇe sabbā gāthā sampiṇḍitā caturādhikasatagāthā honti.

Milidappakaraṇe sabbagāthāsarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

Saṃkhyāsarūpaṃ

Saṅkhyāsarūpaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Eka-dvi-ti-catu-pañca-cha-satta-aṭṭha-nava-dasa-ekādasa-dvādasa- terasa-cuddasa-soḷasa-sattarasa-aṭṭhārasa-ekūnavīsati-pañcavīsati-aṭṭhavīsati-tiṃsā -chasaṭṭhi-diyaḍḍhasatanti pañcavīsatividhā saṅkhyā. Tatha buddho eko, pathavi ekā, samuddo eko, sineru eko, devaloko eko, brahmaloko eko’ti cha ekakā milidappakaraṇe āgatā.

Dve athavase sampassamānā bhagavatā vihāradānaṃ anuññātaṃ? Vihāradānaṃ nāma sabbabuddhehi vaṇṇitaṃ anumataṃ thomitaṃ pasathaṃ vihāradānaṃ davā devamanussā jātijarābyādhimaraṇehi muccissanti. Vihāre sati bhikkhū bhikkhuniyo vā katokāsā dassanakāmānaṃ sulabhadassanaṃ bhavissantī’ti.

Dve athavase paṭicca sabbabuddhā attanā nimmitaṃ catupaccayaṃ na paribhuñjanti? Aggadakkhiṇeyyo sathā’ti bahū devamanussā catupaccayaṃ datvā dukkhā muccissanti. Buddhā paṭihāriyaṃ kavā jīvitavuttiṃ pariyesantī’ti parūpavādalopanathañcāti.

Dve akammajā ahetujā anutujā? Ākāso nibbānañcā’ti

Dve athavase sampassamānena vessantarena raññā dve puttā dinnā? Dānapathova me na parihāyissati, ime kumārā mūlajalāhārabhuñjanadukkhato mucacissantī’ti.

Udakassa dve guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sītalabhāvo, pītassa ghammavinayanabhāvo cā’ti.

Asatiyā ajānanena cā’ti dvīhi kāraṇehi āpattiṃ āpajjantī’ti cha dukā āgatā.

Sītena uṇhena atibhojanenā’ti tīhi ākārehi pittaṃ kuppati.

Sītena uṇhena annāpānena cā’ti tahī ākārehi semhaṃ kuppati.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
以推理当知，见此正法山，
如是大雄者，必为最胜佛。
如人见象王，足迹在地上，
以推理可知，此必大象王。
如是见佛足，智者深观察，
以推理可知，彼必最殊胜。
以推理可知，见兽群惊惧，
兽王声响吓，使众兽惊惶。
如是见外道，恐惧心战栗，
以推理当知，法王狮子吼。
见大地清凉，绿叶水丰盈，
以推理可知，大云雨所致。
如是见众生，欢喜又踊跃，
以推理当知，法王所满足。
见莲茎泥浆，大地皆湿润，
以推理可知，大水流经过。
如是见众生，尘垢得调伏，
法河所运载，入于正法海。
见此天人界，得饮法甘露，
以推理当知，法雨已普降。
以推理可知，嗅闻最胜香，
如此香气起，诸树必开花。
如是戒香遍，弥漫诸天人，
以推理当知，无上佛在世。
类推问题。
见林居比丘，深修头陀行，
王又见在家，证不还果者。
见此二种人，生起大疑惑，
若证在家法，头陀成无果。
精通三藏教，能破外道论，
今问最胜说，除我疑惑去。
羊毛经中所立八十二偈完毕。
弥兰陀论中所有偈颂总计为一百零四偈。
弥兰陀论中一切偈颂总摄完毕。
数目总结
数目总结应当如是了知。一、二、三、四、五、六、七、八、九、十、十一、十二、十三、十四、十六、十七、十八、十九、二十五、二十八、三十、六十六、一百五十等二十五种数。如是，佛陀为一，大地为一，海洋为一，须弥山为一，天界为一，梵天界为一，此六种一法在弥兰陀论中出现。
世尊观见两种理由而允许布施精舍：精舍布施为诸佛所赞叹、认可、称赞、称扬，布施精舍的天人将解脱生老病死。有精舍时，比丘比丘尼们有处所，欲见者容易得见。
诸佛基于两种理由不受用自己神变所化的四资具：世尊为最上应供，许多天人布施四资具后将解脱痛苦。佛陀若以神变寻求生活资具，则会招致他人诽谤。
两种无作无因无缘生：虚空与涅槃。
韦山达罗王观见两种理由而布施两个儿子：我的布施传统不会断绝，这些王子将解脱以树根野菜为食的痛苦。
水的两种性质进入涅槃：清凉性和饮后除热性。
以失念和无知两种原因而犯戒。这六种二法已说。
因冷、热、过食三种原因而胆汁失调。
因冷、热、饮食三种原因而痰液失调。


Buddhavaṃsatāya dhammagarukatāya bhikkhubhumimahantatāyā’ti tīhi kāraṇehi pātimokkhaṃ paṭicchannaṃ kārāpeti.

Agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Gilānakānaṃ parisaraṇaṃ rogavināsanaṃ amatakaraṇanti.

Maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sabbakāmadadaṃ nahāsakaraṃ ujjotathakaranti.

Ratanacadanassa tayo guṇā? Vaṇṇasampanno gadhasampanno rasasampanno’ti satta tikā vuttā.

Sappimaṇḍassa tayo guṇā? Vaṇṇasamapanno, gadhasampanno, rasasampanno’ti sattatikā vuttā diṭṭhadhammaphāsuvihāratāya anavajjaguṇabahulatāyaasesaariyavīthibhāvato sabbabuddhapasathatāyāti ime cattāro athavase sampassamānā buddhā paṭisallānaṃ sevanti.

Ninnatāya dvāratāya ciṇṇatāya samudācaritattāti catuhi ākārehi manoviññāṇaṃ dvipañcaviññāṇe anupavattati.

Kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasenā’ti catunnaṃ sannipātānaṃ vasena gabbhassāvakkanti hoti.

Adiṭṭhantarāyo, uddissakatassa antarāyo, upakkhaṭantarāyo paribhogantarāyo’ti cattāro antarāyā tesu adiṭṭhantarāyo bhagavato athi, sesā tayo nathi, uddissakatassa byāmappabhāya sabbaññutañāṇassa jīvitassa cā’ti catunnaṃ antarāyābhāvā.

Abbhā, mahikā, megho, rāhu cā’ti cattāro sūriyarogā samuddasasa cattāro guṇā? Kuṇapehi asaṃvāsiyabhāvo, nadīhi apūraṇatā, mahābhutāvāsatā, vicittapupphasamākiṇṇatā’ti.Satta catukkā vuttā.

5. Bhumimahantatā, parisuddhavimalatā, pāpehiasaṃvāsiyatā, duppaṭivijjhatā, bahuvidhasaṃvararakkhiyatā’ti sāsanassa ime atulyā pañca guṇā vattanti pakāsanti.

Bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Accuggatatā, acalatā duradhirohaṇatā bījārūhaṇatā kopānunayavivajjanatā’ti.

Āhaccapadena rasena ācariyavaṃsatāya adhippāyākāratāya ñāṇuttaratāyā’ti imehi pañcaguṇehi atho paṭiggahetabbo cā’ti cattāro pañcakā vuttā.

6. Senāpati, purohito, akkhadasso, bhaṇḍāgāriko, chattagāho, khaggagāho amacco’ti cha amaccā gaṇīyanti. Vepullo rājagahiyānaṃ buddho aggo pavuccatī’ti cha aggā. Māṇavagāmikadevaputtena vuttagāthā nāgasenena āharivā vuttā.

Vātiko, pittiko, semhiko, devatūpasaṃhārato, samudāciṇṇato, pubbanimittato’ti cha janā supinaṃpassantī’ti tayo chakkā vuttā.

7. Puthujjanacittaṃ, sotāpannacittaṃ, sakadāgāmicittaṃ, anāgāmicittaṃ, arahantacittaṃ, paccekabuddhacittaṃ, sammāsambuddhacittanti satta cittavimuttiyo.

Nārado, dhammantarī, aṃgīraso, kapilo, kaṇḍaraggisāmo, atulo, pubbakaccāyano’ti satta ācariyā ovādakārakā.

‘‘Jighacchāya, pipāsāya, ahinā daṭṭho, visena ca,

Aggī-udaka-sattīhi akāle tattha miyyatī’’ti;

Ime satta janā akālamaraṇikā nāmā’ti tayo sattakā vuttā.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
因为佛陀的传承、法的尊贵、比丘地位的崇高这三个原因而使波罗提木叉隐覆。
解药的三种功德进入涅槃：为病人所依靠、消除疾病、成就不死。
宝珠的三种功德进入涅槃：能满足一切欲求、能生欢喜、能放光明。
宝檀香的三种功德：色相圆满、香气圆满、味道圆满。这七种三法已说。
醍醐有三种功德：色相圆满、香气圆满、味道圆满。这七种三法已说。诸佛观见现法安乐住、无过功德众多、圆满圣道、为诸佛所赞叹这四种理由而修习独处。
因倾向性、门户性、惯习性、经常性这四种方式，意识随顺于五识。
依业力、胎生、种姓、祈愿这四种和合力量而入胎。
未见之障碍、指定之障碍、准备之障碍、受用之障碍，这四种障碍中，世尊有未见之障碍，其余三种则无，因为指定的一寻光明、一切智智、寿命这四种无有障碍。
云、雾、雨云、罗睺，这是日轮的四种疾病。海洋有四种功德：与尸体不共住、河水不能充满、为大元素所依、遍布种种珍宝。这七种四法已说。
5. 地位崇高、清净无垢、与恶不共住、难以通达、守护多种律仪，这是教法的五种无与伦比的功德所住所显。
食物的五种功德进入涅槃：最高、不动、难以攀登、种子不生、远离愤怒与顺从。
依据文句、滋味、师承传统、意趣方式、智慧殊胜这五种功德而应当接受。这四种五法已说。
6. 将军、祭司、判官、司库、执伞者、执剑者、大臣，这七种大臣被计数。毗富罗山为王舍城（现在的拉杰吉尔）之最，佛陀称为最上。这是摩纳婆天子所说偈颂，那先引用而说。
风性人、胆性人、痰性人、天神影响、习惯性、前兆，这六种人能见梦。这三种六法已说。
7. 凡夫心、须陀洹心、斯陀含心、阿那含心、阿罗汉心、辟支佛心、正等觉心，这是七种心解脱。
那罗陀、法密、安祇罗、迦毗罗、干陀罗火平等、阿图罗、古迦旃延，这七位阿阇梨是教诫者。
"因饥饿和口渴，毒蛇所咬与毒药，
火水与刀剑，非时而死亡。"
这七种人称为非时死者。这三种七法已说。

8. Visamaṃ sabhayaṃ …pe… aṭṭhete parivajjiyā’ti imāni aṭṭhaṭṭhānāni paṇḍitehi parivajjanīyānīti parivajjanīyaṭṭhānaṭṭhakaṃ nāma.

Rattoduṭṭho …pe… ete athavināsakā’ti idaṃ athavināsakaṭṭhakaṃ nāma.

Vasena yasapucchāhi …pe… tesaṃ buddhi pabhijjatī’ti idaṃ buddhivisadakaraṇaṭṭhakaṃ nāma.

Kālaṃ desaṃ dīpaṃ kulaṃ janettimāyuṃ māsaṃ nekkhammaṃ viloketī’ti idaṃ bodhisattena vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

‘‘Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīraṃ āyuthiraṃ;

Anāgataṃ kusalaṃvā’ti aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’’ti;

Idaṃ anāgatavilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

‘‘Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmako

Bhisakko uttarasetu bhikkhu ceva jinaṅkuro,

Ete aṭṭha anāgate aṭṭha janā vilokiyā’’ti;

Idaṃ vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

Ratto duṭṭho’ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā’tiidaṃ ghātakaṭṭhakaṃ nāma.

Vāta pittena semhena …pe… akāle tatha viyyatī’ti idaṃ akālamaraṇakāraṇaṭṭhakaṃ nāma.

Na vā atho anusāsitabbo, na rāgupasaṃhitaṃ cittaṃ na dosūpasaṃhitaṃ cittaṃ na mohūpasaṃhitaṃ cittaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, dāsakammakaraporisesu nīcavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikavācasikaṃ suṭṭhu rakkhitabbaṃ, chaḷidriyāni suṭṭhū rakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ upaṭṭhāpetabbanti idaṃ raññā milidena samādinnaṃ vattaṭṭhakaṃ nāma.

Pupphāpaṇaṃ gadhāpanaṃ phalāpaṇaṃ agadāpaṇaṃ osadhāpaṇaṃ amatāpaṇaṃ ratanāpaṇaṃ sabbāpaṇanti idaṃ āpaṇaṭṭhakaṃ nāmā’ti. Dasa aṭṭhakā vuttā.

9.’Ratto duṭṭho ca mūḷho ca …pe… khippaṃ bhavati pākaṭanti’ idaṃ ittaranavakaṃ nāma.

Navānupubbavihārasaṅkhātadhammānumajjajanavakanti dve navakā vuttā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
"险难、恐怖......等八者应当远离"，这些是八种智者应当远离的处所，称为应远离八处。
"贪染、嗔恚......等是义理破坏者"，这称为破坏义理八者。
"以威力、名声、询问......等，他们的智慧开显"，这称为开显智慧八者。
观察时节、地方、洲渚、种姓、生母、寿量、月份、出离，这称为菩萨所观察八者。
"未来的买卖道路、渡口、岸边、寿命坚固、
未来的善事等，这八处应当观察。"
这称为观察未来八者。
"商人、象、车夫、舵手、
医生、造桥者、比丘及菩萨，
这八种人观察未来八事。"
这称为观察八者。
贪染、嗔恚、愚痴、慢心、悭贪及懈怠、国王与杀手，这八种是那先所说，称为杀者八种。
"因风、胆汁、痰液......等非时而死"，这称为非时死因八种。
不应教导非时，不应生起染着心、嗔恚心、愚痴心，对奴仆工人应以谦卑态度相处，应善护身语，应善护六根，应安住慈心修习，这是弥兰陀王所受持的八种行持。
花店、香店、果店、解药店、药店、甘露店、宝店、一切商店，这称为八种商店。以上说了十种八法。
"贪染、嗔恚、愚痴......等速成显露"，这称为轻浮九者。
九次第住所摄法观察九法，以上说了两种九法。

10.

’Saṅghasamusukho dukkhi dhammādhipatikopi ca

Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhako

Sammadiṭṭhipurakkhāro anaññasathuko tathā

Surakkho kāyakammādi samaggābhiratopi ca

Akubho na care cakke buddhādisaraṇaṅgato

Dasa upāsakaguṇā nāgasenena desitā’ti

Idaṃ upāsakaguṇadasakaṃ nāma.

Gaṅgā yamunā aciravatī sarabhu mahī sidhu sarassatī vetravatī vitathā cadabhāgā’tī idaṃnadidasakaṃ nāma.

Sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo thinamiddhaṃ jarā byādhi maraṇanti idaṃ kāyānuvattakadasakaṃ nāma.

Buddhe sagāravo, dhamme sagāravo, saṅghe sagāravo, sabrahmacārisu sagāravo, uddesaparipucchāsu vāyamati, savaṇabahulo hoti, bhinnasīlo’pi ākappaṃ upaṭṭhāpeti, garahabhayā kāyikavācasikañcassa surakkhitaṃ hoti, padhānābhimukhaṃ cittaṃ hoti, karontopi pāpaṃ paṭicchannaṃ ācaratī’ti idaṃ gihidussīlādhikaguṇadasakaṃ nāma.

Avajjhakavacadhāraṇako, isisāmaññabhaṇḍaliṅgadhāraṇako, saṅghasamayamanupaviṭṭhatāya buddhadhammasaṅgharatanagatatāya padhānālayaniketavāsatāya jinasāsane dhanapariyesanato varadhammadesanato dhammadīpagatiparāyaṇatāya’ aggo buddho’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti idaṃ dakkhiṇāvasena dasakaṃ nāma.

Alagganatā, nirālayatā, vāgo, pahāṇaṃ, apunarāvattitā, sukhumatā, mahantatā, duranubodhatā, dullabhatā asadisatā, buddhadhammassā’ti idaṃ bodhisattaguṇadasakaṃ nāma.

Majjajadānaṃ, samajjadānaṃ, ithidāṃ, asabhadānaṃ, cittakammadānaṃ, visadānaṃ, sathadānaṃ, saṅkhalikadānaṃ, kukkuṭasūkaradānaṃ, tulākūṭa mānanakūṭadānananti idaṃ loke adānasammatadānaṃ nāma.

Mātā badhanaṃ, pitā badhanaṃ, bhariyā badhanaṃ, puttā badhanaṃ, ñātī badhanaṃ, mittābadhanaṃ, dhanaṃ badhanaṃ, lābhasakkārobadhanaṃ, issariyaṃ badhanaṃ, pañcakāmaguṇā badhananti idaṃ badhanadasakaṃ nāma.

Vidhavā ithi, dubbalo puggalo, amittañātipuggalo, mahagghaso, anācāriyakulavāsī, pāpamitto, dhanahīno, ācariyahīno, kammahīno, payogahīno puggalo’ti idaṃ oñātabbapuggaladasakaṃ nāma.

Dame same khantisaṃvare yame niyame akkodhe vihiṃsāya sacce soceyye’ti dasaṭṭhānesu satataṃ cittaṃ pavattatī’ti idaṃ vessantaraguṇadasakaṃ nāmā’ti.

Ekādasa dasakā vuttā.

11. Ākāsassa ekādasa guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Na jāyati, najiyyati, na miyyati, na cavati, na uppajjati, duppasayho, acoraharaṇo, anissito, vihaṅgagamano, nirāvaraṇo, ananto’ti idaṃ ākāsaguṇakādasakaṃ nāma.

Sīlapākāraṃ …pe… satipaṭṭhānavīthikanti idaṃ dhammanagaraparivārekādasakaṃ nāmā’ti dve ekādasakā vuttā.

12. Ratto rāgavasena apacitiṃ na karoti, duṭṭho dosavasena, mūḷho mohavasena, unnaḷomānavasena, nigguṇo avisesatāya, atithaddho atisedhatāya, hīno hīnabhāvatāya,vacanakaro anissaratāya, pāpo kadariyatāya, dukkhāpito dukkhāpitatāya, luddho lobhavasena, āyūhito athasādhanavasena apacitiṃ na karotīti idaṃ apacitiakārakapuggaladvādasakaṃ nāma ekameva āgataṃ.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
"乐见僧众又苦行，以法为主又如是，
随己所能行布施，增长胜者之法轮，
正见为先无他师，如是善护身业等，
乐见和合不虚伪，行于轮中归三宝，
这十种优婆塞德，那先尊者所宣说。"
这称为优婆塞十种功德。
恒河、阎牟那河、阿致罗筏底河、萨拉浮河、摩希河、信度河、萨拉斯瓦底河、韦特拉瓦底河、维塔塔河、坎达巴伽河，这称为十河。
冷、热、饥、渴、大便、小便、昏沉睡眠、衰老、疾病、死亡，这称为身随转十法。
敬重佛陀、敬重法、敬重僧、敬重同梵行者、精进于诵读询问、多闻、虽破戒仍维持威仪、因怖畏责备而守护身语、心向精进、即使作恶也隐藏而行，这称为在家破戒者胜德十种。
持不可杀甲、持仙人标志相、入僧伽常规、归依佛法僧三宝、住于精进处所、于佛教中寻求财富、说殊胜法、以法灯为归依、'佛为最胜'之正直见、受持布萨，这称为净化布施十法。
无执着性、无住着性、离欲、断除、不再回转、微细性、广大性、难以觉悟性、难以获得性、无与伦比性，这是佛法十种功德，称为菩萨功德十法。
施酒、施集会、施女人、施牛、施图画、施毒药、施武器、施铁链、施鸡猪、施不正确度量，这称为世间不应施十法。
母亲为束缚、父亲为束缚、妻子为束缚、儿子为束缚、亲属为束缚、朋友为束缚、财富为束缚、利养恭敬为束缚、权势为束缚、五欲为束缚，这称为束缚十法。
寡妇、衰弱者、敌对亲属者、大食者、不住师家者、恶友、无财者、无师者、无业者、无方便者，这称为应轻视十种人。
调御、平等、忍辱、自制、调伏、律仪、无嗔、无害、真实、清净，心常住于此十处，这称为韦山达罗十种功德。
以上说了十一种十法。
虚空的十一种功德进入涅槃：不生、不老、不死、不退、不生起、难以征服、盗贼不能夺取、无所依止、空中行走、无障碍、无边际，这称为虚空功德十一法。
戒墙......乃至.....念处道路，这称为法城围绕十一法。以上说了两种十一法。
贪者因贪欲力不行恭敬，嗔者因嗔恚力，痴者因愚痴力，慢者因傲慢力，无德者因无特胜，过于刚强者因过度制止，下劣者因下劣性，受教者因无自在，恶者因吝啬，受苦者因受苦，贪婪者因贪欲力，精进者因追求义利不行恭敬，这称为不行恭敬十二种人，此为唯一所说。

13. Paṃsukūlikaṅgaṃ tecīvarikaṅgaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacachābhattikaṅgaṃ āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsathatikaṅgaṃ nesajajikaṅganti idaṃ dhutaṅgaterasakaṃ nāma ekameva.

14. Cuddasabuddhañāṇavasena cuddasakaṃ veditabbaṃ.

16. Alaṅkārapaḷibodho, maṇḍanapaḷibodho, telamakkhanapaḷibodho, vaṇṇapaḷibodho, mālāpaḷibodho, gadhapaḷibodho, vāsapaḷibodho, harīṭakipaḷibodho, āmalakapaḷibodho, raṅgapaḷibodho, badhanapaḷibodho, kocchapaḷibodho, kappakapaḷibodho, vijaṭanapaḷibodho, ūkāpaḷibodho, kesesu lūyantesu socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kadanti sammohaṃ āpajjantīti idaṃ kesapaḷibodhasoḷakaṃ.

Tiracchanagato peto micchādiṭṭhito kuhako mātughātako pitughātako arahantaghātako lohituppādako saṅghabhedako tithiyapakkantako theyyasaṃvāsako bhikkhunīdūsako terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjivā avuṭṭhito paṇḍako, ubhatobyañjanako, ūnasattavassako’ti idaṃ adhammābhisamayapuggalasoḷasakantī dve soḷasakā vuttā.

17. Abhijānato sati uppajjati kaṭumikāya, oḷārikaviññāṇato hitaviññāṇato ahitaviññāṇato sabhāganimittato vīsabhāganimittato kathābhiñañāṇato lakkhaṇato saraṇato muddato gaṇanāto dhāraṇato bhāvanato potthakanibadhanato upanikkhepato anubhutato sati uppajjatīti idaṃ satiuppajjanākārasattarasakaṃ ekameva.

18. Aṭṭhārasabuddhadhammavasena aṭṭhārasakaṃ veditabbaṃ.

19. Suti sumuti saṃkhyayogā ñāyavesesikā gaṇitā gadhabbā tikicchā catubbedā purāṇā itihāsajotisā māyā hetu mantanā yuddhā chadasā buddhavacanena ekūnavīsatīti idaṃ rañño sikkhitasathekūnavisatikaṃ.

22. Aggo yamo seṭṭho niyamo hāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti soraccaṃ ekantacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiri ottappaṃ vīriyaṃ appamādo sikkhāpadānaṃ uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritāti bāvīsatisamaṇakaraṇā dhammā kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo cā’ti dve liṅgāni pakkhipivā vadanakāraṇaguṇabāvīsatikaṃ.

25. Ārakkhā sevanā ceva pamattappamattā tathā seyyāvakāso gelaññaṃ bhojanaṃ labbhakañceva viseso ca vijāniyā pattabhattaṃ saṃvibhaje assāso ca paṭicāro gāmaviharaṃ cārā be sallāpo pana kātabbo chiddaṃ disvā khameyya ca sakkaccākhaṇḍakārī dve arahassāsesakāri dve janeyya janakaṃ cittaṃ vaḍḍhicitataṃ janeyya ca sikkhābale ṭhapeyya naṃ mettaṃ cittañca bhāvaye. Na jahe apadāya ca karaṇīye ca ussukaṃ paggahe khalikaṃ dhamme. Iti paṃcavīsa guṇāmilidena pakāsitā’ti idaṃ antevāsikamhi ācariyena kataguṇapaṃcavīsatikaṃ

Kodho upanāho makkho palāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thamho sāramho māno atimāno mado pamādo thinamiddhaṃ nadi ālasyaṃ pāpamittatā rūpā saddā gadhā rasā phoṭṭhabbā budhā pipāsā aratīti idaṃ cittadubbalīkaraṇadhammapañcavīsatikanti dve pañcavīsatikā vuttā.



我来将这段巴利文完整直译成简体中文：
粪扫衣支、三衣支、托钵支、次第乞食支、一座食支、钵食支、时后不食支、林居支、树下住支、露地住支、冢间住支、随处住支、常坐不卧支，这称为十三头陀支，此为唯一所说。
应当了知依十四佛智而有十四法。
装饰障碍、庄严障碍、涂油障碍、容色障碍、花鬘障碍、香气障碍、香料障碍、诃子障碍、余甘子障碍、染料障碍、束缚障碍、梳子障碍、理发师障碍、解结障碍、虱子障碍，当剪发时忧愁疲倦悲叹捶胸昏迷，这是头发十六种障碍。
畜生、饿鬼、邪见者、欺诈者、杀母者、杀父者、杀阿罗汉者、出佛身血者、破和合僧者、归外道者、贼住者、污比丘尼者、犯十三重罪未出罪者、黄门、两性人、未满七岁者，这是不能现观正法的十六种人。以上说了两种十六法。
因了知而生起忆念，由粗识、有益识、无益识、相似相、不相似相、谈话智、特相、忆念、印象、计数、忆持、修习、书写记载、存放、经验而生起忆念，这是忆念生起十七种方式，此为唯一所说。
应当了知依十八佛法而有十八法。
听闻、善闻、数论、正理胜论、算术、音乐、医药、四吠陀、古传、史传、天文、幻术、因明、咒术、战术、诗学，加上佛语成为十九，这是国王所学十九种学问。
最上、调伏、最胜、律仪、摄取、安住、防护、守护、忍辱、柔和、独行、乐独、远离、惭、愧、精进、不放逸、学处、诵习、询问、乐戒等、无住着、圆满学处，这二十二种是沙门法，加上持袈裟与剃发两种标相，成为说话因缘功德二十二种。
守护、亲近、放逸不放逸、住所机会、病、食物所得、殊胜当了知、应分钵食、安慰和照料、村中住处行、谈话应当作、见过应宽恕、恭敬不破坏、两种阿罗汉所作、两种应生心、应生增长心、令住学处力、修习慈心、不舍未了、勤于应作事、策励于正法。这二十五种功德是弥兰陀王所显示的，这是阿阇黎对弟子所作二十五种功德。
嗔恚、怨恨、覆藏、恼害、嫉妒、悭吝、诡诈、虚伪、固执、傲慢、慢、过慢、骄慢、放逸、昏沉睡眠、戏论、懈怠、恶友、色、声、香、味、触、饥、渴、不乐，这是使心软弱的二十五法。以上说了两种二十五法。

28. Paṭisallānaṃ paṭisalliyamānaṃ puggalaṃ rakkhati. Āyuṃ vaḍḍheti, balaṃ vaḍḍheti, vajjaṃ pidahati, ayasaṃ apaneti, yasaṃ upadahati, aratiṃ apaneti, ratiṃ upadahati, bhayaṃ apaneti, vesārajjaṃ karoti, kosajjaṃ apaneti, vīriyaṃ abhijaneti, rāgaṃ apaneti, dosaṃ apaneti, mohaṃ apaneti, mānaṃ nihanti, vitakkaṃ bhañjati, cittamekaggaṃ karoti, mānasaṃ sinehayati, hāsaṃabhijaneti, garukaṃkaroti, mānaṃ uppādayati, namassiyaṃ karoti, pītiṃ pāpeti, pāmojjaṃ karoti, saṅkhārānaṃ sabhāvaṃ dassayati, bhavapaṭisadhiṃ ugghāṭeti, sabbasāmaññaṃ detīti idaṃpaṭisallāne guṇaṭṭhavīsatikaṃ.

Mahosadho mahārāja sūro, hirimā, ottāpī, sapakkho, mittasampanno, khamo, sīlavā, saccavādī, soceyyasampanno, akodhano, anatimānī, anusūyako, vīriyavā, āyūhako, saṅgāhako, saṃvibhāgī, sakhilo, nivātavutti, asaṭho, amāyāvī, buddhisampanno, kittimā, vijjāsampanno, hitesī upanissitānaṃ, abhirūpo dassanīyo, pathito sabbajanassa, dhanavā yasavā’ti idaṃ mahosadhaguṇaṭṭhavīsatikaṃ iti dve aṭṭhavīsatikā vuttā.



我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
独处能守护独处的人。增长寿命，增长力量，遮蔽过失，去除不名誉，带来名誉，去除不乐，带来喜乐，去除恐惧，生起无畏，去除懈怠，生起精进，去除贪欲，去除嗔恚，去除愚痴，降伏我慢，破除寻思，使心专一，使心柔软，生起欢笑，令人尊重，生起自尊，令人礼敬，达到喜悦，生起欢喜，显示诸行实相，断除再生有，给予一切沙门果，这是独处二十八种功德。
大智者（大药王子），大王，他勇敢、有惭、有愧、有同党、具足友人、有忍耐、持戒、说真实、具足清净、无嗔恚、不过慢、无嫉妒、有精进、有努力、摄受、行布施、和善、谦逊、无欺、无诈、具足智慧、有名声、具足明智、对追随者有利、容貌端正可喜、为众人所知、富有、有荣耀，这是大智者二十八种功德。以上说了两种二十八法。

30. Imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi paripūritehi nimittabhūtehi ariyasāvako idha bhave tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti katamehi tiṃsaguṇavarehi? Siniddhamudumaddavamettacitto hoti, ghātitahatavihatakileso hoti, hatanihatamānadappo hoti, acaladaḷhaniviṭṭhanibbematikasaddho hoti, paripuṇṇa-pīṇita. Pahaṭṭhalobhaniya-santa-sukha-samāpattilābhī hoti, sīla-vara-pavara-asama-sucigadhaparibhāvito hoti, devamanussānaṃ piyo hoti manāpo, khīṇāsava-ariyapuggala-pathito hoti, devamanussānaṃ vaditapūjito thutathavitathomitapasatho, idha vā huraṃ vā lokena anupalitto, appathokavajje’pi bhayadassāvī, vipula-vara-sampattikāmānaṃ maggaphalavarathasādhano, ayācitavipulapaṇītapaccayabhāgī, aniketasano, dhānajjhāyitapavaravihārī, vijaṭitakilesajālavathuko, bhinna-bhagga-saṅkuṭita-samhina-gatinivāraṇo, akuppadhammo, ahīnītavāso, anavajjabhogī, gativimutto, uttiṇṇasabbavicikiccho, vimuttijjhāyitatto, diṭṭhadhammo, acaladaḷhabhīruttāṇamupagato, samucchinnānusayo, sabbāsavakkhayampatto, santasukhasamāpattivihārabahulo, sabbasamaṇaṇaguṇasamupeto, imehi tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti. Iti dhutaṅgaguṇānisaṃsaguṇavaratiṃsakaṃ.

Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi paridevopi dukkho,upāyāsopi appiyehi sampayogopi piyehi vippayogopi, mātumaraṇampi pitumaraṇampi bhātumaraṇampi bhaginimaraṇampi ñātimaraṇampi ñātibyasanampi bhogavyasanampi sīlabyasanampi diṭṭhibyasanampi rājabyasanampi corabyasanampi veribhayampi dubbhikkhabhayampi aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi āvaṭṭabhayampi kumbhīlabhayampi suṃsumārabhayampi attānuvādabhayampi parānuvādabhayampi asilokabhayampi daṇḍabhayampi duggatibhayampi parisasārajjabhayampi ājīvikabhayampi maraṇabhayampi mahābhayampi vettehi tāḷanampi kasāhi tāḷanampi aḍḍhadaṇḍakehi tāḷanampi hathacchedampi pādacchedampi nāsacchedampi kaṇṇacchedampi kaṇṇanāsacchedampi biḷaṅgathālikampi saṅkhamuṇḍikampi rāhumukhampi jotimalikampi hathapajjotikampi erakavattikampi cīrakavāsikampi eneyyakampi balisamaṃsikampi kahāpaṇikampi khārāpatacchikampi paḷighaparivattikampi palālapīṭhikampi tattenapi telena osiñcanampi sunakhehi khādāpanampi jīvasūlāropaṇampi asināsīsacchedanampīti idaṃ dukkhasaṭṭhikaṃ.

Saṅkhamuṇḍakanti saṅkhamuṇḍakammakaraṇaṃ taṃ karontā uttaroṭṭhassa ubhayato kaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedena cammaṃ chidivā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ kavā daṇḍakena veḍhavā uppāṭenti saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati tato sīsakaṭāhaṃthūlasakkharāhi ghaṃsivā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti.

Tatha biḷaṅgathālikanti kañjiyokkhalikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā sisakaṭāhaṃ uppāṭevā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahevā tatha pakkhipanti. Tena mathaluṅgaṃ pakkaṭhivā upari uttarati.

Rāhumukhanti rāhumukhakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā saṅkunā vivarivā antomukhe dīpaṃ jālenti. Kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khaṇanti lohitaṃpaggharivā mukhaṃ pūreti.

Jotimālikanti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhevā ālimpenti.

Hathapajjotikanti hathe telapilotikāya veṭhevā pajjālenti.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
由于这十三种头陀功德，之前已修习、亲近、实践、遍行、完成、充满、成为标记，圣弟子在此世间具足三十种殊胜功德。是哪三十种殊胜功德？柔和、温柔、柔顺、慈心；已断、已除、已灭烦恼；已破、已除、已灭慢心；不动、坚固、安住、无疑信心；圆满、充实、欢喜、可爱、寂静、乐受获得者；以戒、殊胜、最上、无等、清净香所熏；为天人所爱乐；为漏尽圣者所称赞；为天人所礼敬、供养、赞叹、称颂、称扬；于此世或他世不染著；见少过也生怖畏；为求广大殊胜成就者成就道果车乘；不求而得广大殊胜资具；无住处想；禅修殊胜住处；已解开烦恼网；已断、已破、已皱、已压、已止恶趣；法不动摇；住处不劣；受用无过；解脱诸趣；超越一切疑惑；心解脱禅修；见法；得不动坚固庇护；断尽随眠；达一切漏尽；多住寂静乐受；具足一切沙门功德。具足这三十种殊胜功德。这是头陀行功德利益三十种殊胜功德。
生是苦，老是苦，病是苦，死是苦，忧是苦，悲是苦，恼是苦，怨憎会是苦，爱别离是苦，母亡是苦，父亡是苦，兄亡是苦，姊妹亡是苦，亲属亡是苦，亲属衰败是苦，财产衰败是苦，戒衰败是苦，见衰败是苦，王难是苦，贼难是苦，怨敌怖畏是苦，饥荒怖畏是苦，火怖畏是苦，水怖畏是苦，波浪怖畏是苦，漩涡怖畏是苦，鳄鱼怖畏是苦，海兽怖畏是苦，自责怖畏是苦，他责怖畏是苦，恶名怖畏是苦，刑罚怖畏是苦，恶趣怖畏是苦，众中怯怖畏是苦，活命怖畏是苦，死亡怖畏是苦，大怖畏是苦，以杖打击是苦，以鞭打击是苦，以半杖打击是苦，截手是苦，截足是苦，截鼻是苦，截耳是苦，截耳鼻是苦，酸粥刑是苦，贝壳剃刑是苦，罗睺口刑是苦，火鬘刑是苦，手炬刑是苦，麻衣刑是苦，树皮衣刑是苦，羚羊刑是苦，钩肉刑是苦，钱刑是苦，硷液刑是苦，横木转刑是苦，稻草座刑是苦，热油浇身是苦，令狗啮食是苦，活棒刑是苦，剑斩首是苦。这是六十种苦。
贝壳剃刑即贝壳剃刑罚。行刑时在上唇两边至耳垂及喉部为界割破皮肤，将所有头发集为一束，用杖缠绕拉起，皮肤连同头发一起剥离，然后用粗砂磨擦头盖骨，清洗使成贝壳色。
同样，酸粥刑即粥锅刑罚。行刑时剥开头盖骨，用钳子夹起热铁丸放入其中，脑髓煮沸上涌。
罗睺口刑即罗睺口刑罚。行刑时用楔子撑开，在口中点燃灯火。或从耳垂开始用凿子凿开口，血流满口。
火鬘刑即用油布缠绕全身后点燃。
手炬刑即用油布缠绕手后点燃。


Erakavattikanti erakavattakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā heṭṭhāgivato paṭṭhāya cammavaṭṭe kantantā gopphake pātentī atha naṃ yottehi badhivā kaḍḍhanti. So attano’vacammavaṭṭe akkamivā patati cīrakavāsikanti cirakavāsikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantivā kaṭiyaṃ ṭhapenti. Kaṭito paṭṭhāya kantivāgopphakesu ṭhapenti. Uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivathaṃ viya hoti.

Eṇeyyakanti eṇeyyakakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā uhosu kapparesu ca jaṇṇukesu ca ayasalākayo davā ayasūlāni koṭṭenti. So catuhi ayayulehi bhumiyaṃ patiṭṭhahati. Atha naṃ parivārevā aggiṃ karonti. Taṃ sadhisadhito sūlāni apanovā catuhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti.

Baḷisamaṃsikantiubhatomukhehi baḷisehi paharivā cammamaṃsanahārūni uppāṭenti.

Kahāpaṇakanti sakala sarīraṃ tiṇhāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇa mattaṃ kahāpaṇa mattaṃ pātentā koṭṭenti.

Khārāpatacchikanti sarīraṃ tatha tatha āvudhehi paharivā kocchehi khāraṃ saṃsenti cammamaṃsanahārūni paggharivā aṭṭhakasaṅkhalikā’va tiṭṭhati.

Paḷighaparivattakatī ekena passena nipajjāpevā kaṇṇaṇacchidde ayasūlaṃ koṭṭevā pathaviyā ekabaddhaṃ karonti atha naṃ pāde gahevā āvijjhanti.

Palālapīṭhikanti cheko kāraṇiko chavicammaṃ acchidivā nisadapotakehi aṭṭhini bhidivākesakalāpe gahevā ukkhipanti. Maṃsarāsiyeva hoti. Atha naṃ keseheva pariyonadhivā gaṇhanti palālavaṭṭiṃ viya kavā paḷiveṭhentī’ti vinayaṭīkā.

Imañca saṭṭhividhaṃ dukkhaṃ sallakkhevā bhavesu nibbidivā virajjivā bhavataṇhaṃ pahāvā dukkhalakkhaṇaṃ dukkhānupassanā ñāṇena passitabbanti.

Diyaḍḍhasikkhāpadasatanti pañcasattati sekhiye apanevā sesānaṃ vasena diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ veditabbanti.

Saṅkhyāparicchedassa sarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

Caturādhikasatesu gahetabbathesu pana catuttiṃsa ekathānī, catuttiṃsa dveyathāni soḷasa tyathāni, paṃca caturathāni, terasa pañcathāni, dve sattathānī’ti.

Milidapañhaṭīkā samattā.

Kusalena ṭhitā kusalā

Kusalo adhigacchati santipadaṃ,

Kathitaṃ muninā sucitaṃ

Paramatha sabhāvagatīsu gataṃ;

Nānāadhippāyavasā pavatte

Pāṭhānamathe kusalo vidivā,

Ārocamāno varayuttamathaṃ

Gaṇheyya sīho viya nāgarājaṃ;

Hivā asāraṃ suhitañca gaṇhe

Ārogyakāmo ahitaṃ’va rogaṃ,

Viññu paveseyya ca yuttamathaṃ

Haṃsādhipo vā udakaṃ’va khīrā’ti;

Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapatimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi-guṇasamudayasamuditenasakasamayasamayantaragahaṇajjhogāhasamathena- paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭha-kathe sathusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena ānanubhāvakaraṇa- sampattijanitasukhaviniggatamadhuroḷāravacanalāvañañayuttena yutta-mathavādinā vādīvarena mahākavinā suvipulavimalabuddhinā mahātipiṭaka- cūḷābhayathero’ti garūhi gahitanāmadheyyenatherena kato milidaṭīkāgatho samatto.


我来将这段巴利文完整翻译成简体中文：
麻衣刑即麻衣刑罚。行刑时从下颌开始割取皮条到脚踝处，然后用绳索捆绑拖拽。他踩着自己的皮条而倒下。树皮衣刑即树皮衣刑罚。行刑时同样割取皮条到腰部。从腰部开始割取到脚踝处。上半身以下如穿树皮衣。
羚羊刑即羚羊刑罚。行刑时在两肘和两膝钉入铁钉，用铁枪刺入。他以四根铁枪固定在地。然后围绕他生火。从各处拔出铁枪，只用四个骨头尖端支撑。
钩肉刑即用双头钩刺穿拉出皮肉筋腱。
钱刑即从全身开始用利斧砍成钱币大小一片片割下。
硷液刑即用各种武器击打身体，用刷子涂上硷液，皮肉筋腱流尽，只剩骨架而立。
横木转刑即令其一边躺卧，在耳孔钉入铁枪，使其与地面固定，然后抓住脚转动。
稻草座刑即巧妙的刑罚者不伤及表皮，用石臼杵砸碎骨头，抓住头发提起。成为肉堆。然后用头发包裹，如稻草束般缠绕。这是律注所说。
观察此六十种苦后，厌离诸有，离欲，断除有爱，以苦相应以苦随观智见之。
一百五十学处即除去七十五众学后，余下的称为一百五十学处。
数目限定的自性把握已完成。
在四百多应取处中，三十四一处，三十四二处，十六三处，五四处，十三五处，二七处。
弥兰陀问题注释完成。
善业安住善，
善者证寂地，
牟尼所宣说，
至胜义真实；
随诸意趣转，
善知教理义，
宣说胜妙义，
如狮擒龙王；
舍无义取益，
如求健康者，
舍病取良药，
智者入正义，
如鹅王分乳。
具足最清净信心、智慧、精进庄严，具足戒行、正直、柔和等功德，通晓自宗他宗，具足智慧辩才，于三藏教法及其义注无碍智光，具足威德成就所生乐说美妙言辞，说正理论师中最胜，大诗人，广大清净智者，大三藏小无畏长老，此是师长们所取之名号的长老所造弥兰陀注释偈颂完成。


Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanitharaṇesitaṃ

Dassento kulaputtānaṃ nayapaññā visuddhiyā,

Yāva buddho’ti nāmampi suddhacittassa tādino

Lokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesino;

Bhuttā sudhādvādasa hanti pāpake

Khudhaṃ pipāsaṃ atidaraṃtrimaṃ (?)

Kodhupanāhañcavivādapesuniṃ

Situṇhatadiñca rasaggamāvahā;

Dentassa pākādisakapphalāvahā

Dhammo suvutto pana kopadhāpake,

Taduttariṃ hanti asesapāpake

Dentassa sotādisakapphalāvaho;

Iti pañca tiyaḍḍhasate sakide (?)

Madhurābhiramekarasenana yuto,

Milidā suṭikā suguṇā sukatā

Nibhayena dvīpasena (?) Yatā samato;

Laṅkavhaye dipavare susaṇaṇṭhitā

Mahāvihāre ca jinorasālaye,

Paramparā theragaṇā susaṇṭhitā

Pakāsakā ye varasathusāsane;

Tesaṃ alaṅkārabhavena sāsane

Tipeṭake suddhavisuddhabuddhinā,

Sahāsayantena nare sarājike

Pahāsayantena gaṇe gaṇuttame;

Ṭīkā’ti nāmena milidadīpikā

Varathato gathappakarena sambhavaṃ (?)

Sugathakārenajinaṅkurena me

Katañca yaṃ yaṃ varapuñña sampadaṃ (?)

Kusalena tenevahipathayantā

Varabodhiñāṇaṃ tividhesu ye yaṃ,

Nibhayena tesaṃ turasijjhataṃ taṃ (?)

Paramañca sabbaññutaṃ pāpuṇeyyaṃ;

Ito cuto’haṃsuhitena kammunā

Bhavāmi deve tusitavhaye pure,

Ciraṃ caranto kusalaṃ punappunaṃ

Tatheva metteyyavare nirantaraṃ;

Tato naranto’va jinaṅkuro varo

Yathā vīrabuddho’ti bhavekanāyako,

Tato taranto varapuññakārako

Bhavāmi narānarapūjito sadā;

Susuro pavaro sumano varado

Piṭakena vase sajane kathite,

Pavaratha pakāsakañāṇavaro

Varadhammasukhesanako sīlavā (?)

Sace tidive tusite manorame

Bhavāmi jāto manorathappati,

Varappadese patirūpake sadā

Dhīrā pajāyanti supuñña kammino;

Ahampi tatheva padesamuttame

Bhavāmi nārīhi narehi pūjito,

Dhanena ñāṇena yasena dīpito

Visodhayanto puna sathusāsananaṃ;

Anena puññena bhavāvasānake

Sabbaññutaṃyāva ca pāpūṇevaraṃ,

Nirantaraṃ lokahitassa kārako

Bhave bhaveyyaṃ sucito ca pāramī;

Puññenanena vipulena bhavābhavesu

Puññābhivūḍḍha parisuddhaguṇādhivāso,

Huvā narādhikataro (vata) sabbaseṭṭho;

Buddho bhaveyyamahamuttamanāthanātho;

Puññena ciṇṇena piye mayā’daraṃ (?)

Sattā averā sukhitā bhavantu te,

Devā naridā sakalaṃ imaṃ mahiṃ

Rakkhantu dhammena samena dhammino’ti;

我来将这段巴利文偈颂完整翻译成简体中文：
愿在世间长久住，为度世间所希求，
为诸善男子显示，智慧清净之道路，
乃至佛陀此名号，如是清净心具者，
世间最上大仙人，其名流传于世间。
享用甘露十二种，能除恶法诸过患，
饥渴极度的疲劳，忿恨诤论与离间，
寒热等事味中胜，能生如此诸果报。
布施等事生果报，正法善说除嗔怒，
更能除尽一切恶，施者获得诸果报。
如是五百又一半，具足甘美一味性，
弥兰陀善注善德，无畏二洲所造作。
于兰卡最胜洲上，大寺胜子所住处，
长老众传承安住，宣说最胜师教法。
为令教法得庄严，三藏清净智具者，
与诸人王同安住，令众中最胜欢喜。
名为弥兰陀灯注，最胜义以偈显现，
善说偈者胜者芽，所作种种殊胜福。
以此善业而希求，三乘最胜菩提智，
愿彼无畏速成就，证得最上一切智。
从此命终善业力，往生兜率天宫中，
再三修习诸善法，如是不断亲弥勒。
彼后胜者佛苗裔，如勇猛佛为导师，
彼后度众修胜福，常为人天所供养。
勇猛最胜善意乐，三藏所说于众中，
宣说最胜义智者，求法乐戒德具足。
若生兜率妙天中，如意所欲为天主，
殊胜处所常适宜，智者福业所生处。
我亦如是最胜处，为诸天人所供养，
以财智慧名声显，再净化此师教法。
以此功德至有尽，直至证得最胜智，
无间利益诸世间，生生清净诸波罗蜜。
以此广大福德力，于诸有中福增长，
具足清净功德住，成为人中最殊胜，
愿我成佛无上尊，为诸无依作依怙。
以我所修此福德，愿诸有情得安乐，
无怨无敌具足乐，愿诸天人护此地，
以正法平等护持，愿诸持法者守护。


